فراخوانی فراخوانی ...


کاربر گرامی، لطفا جهت استفاده از تمامی امکانات سایت مانند ثبت سفارش و ورود به حساب کاربری، تنها از مرورگرهای Chrome و Firefox استفاده نمایید. ممکن است برخی از قابلیت های سایت با مرورگر شما سازگار نباشد. با سپاس فراوان

آوینی به روایت دکتر داوری



تاریخ ثبت: یکشنبه 5 اردیبهشت 1389
تاریخ ویرایش: یکشنبه 5 اردیبهشت 1389
کد : 6325
تعداد بازدید: 1204

برچسب:
1. خبر
خلاصه خبر
در فیلم های مربوط به تشییع پیکر شهید سیدمرتضی آوینی که دقت کنی، چهره های آشنای زیادی نظرت را به خود جلب می کنند. چهره های متفاوت به لحاظ سلایق و گرایش‎ها که فکرش را هم نمی کنی بشود آن ها را زیر یک علم جمع کرد. در میان آن ها دکتر رضا داوری از همه شاخص تر است. هم سنش از سایرین بیشتر و هم حالش منقلب تر. شاید این تنها سند ثبت شده از این حالت فیلسوف تنهای دانشگاه تهران باشد که او را در حال گریستن چون ابر بهار نشان می دهد. آن روز که به محضر استاد رفتیم، بسیار شکسته تر از ١٧ سال پیش بود، اما هنوز هم وقتی سخن از شهادت سیدمرتضی آوینی گفتیم، چشمانش به نم نشست و رنگش برافروخته شد. استاد رضا داوری اردکانی، بیشتر از آن که خاطرات تفصیلی از مراوداتش با سیدمرتضی آوینی به خاطر داشته باشد، به توصیف اجمالی همدلی و همفکری خود با وی اشاره می کند، گویی که این «همدلی» ارزشمندترین یادگاری است که از «آوینی» برای او به یادگار مانده بود:

*آقای دکتر اگر بخواهید به‎گونه‎ای تفصیلی از شهید آوینی صحبت کنید بفرمایید مایلید از کجا شروع کنید؟

با این که سال ها نسبت به شهید آوینی ارادت داشتم، اما متأسفانه حشر و نشرمان با هم جز در سال آخر حیات شریفشان زیاد نبود. بنابراین خیلی نمی توانم در مورد ایشان به تفصیل صحبت کنم.
آن چه می توانم بگویم این است که شهید آوینی در زمینه فلسفه و هنر صاحب فکر بود، قلم شیرین و روانی داشت و مطالب را به زبان شعر می نوشت. ایشان صاحب نظر و صاحب بصیرت بود، در کار مستند توانایی خاصی داشت و حضور ایشان در کارهای مستند هم مسلم و روشن است و کار ایشان را به خوبی می توان تشخیص داد.
مسئله، مسئله انقلاب و آوینی است. قبل از انقلاب، شهید آوینی به ادبیات و سینما روی نیاورد. اگر هم روی آورد، اهتمام عمده آن را در فلسفه نمی گذاشت. بسیاری از فیلمسازان، ادیبان و نویسنده های ما اطلاعات فلسفی دارند و کتاب فلسفی مطالعه می کنند، اما به کار در زمینه فلسفه نمی پردازند. به هر حال انقلاب پیش آمدی بود که مسائلی را برای شاعران، نویسندگان و به خصوص اهل فلسفه مطرح کرد که چه به وجود آمده است و چه خواهد شد. کسی که نسبت به وضع موجود نظر انتقادی دارد، انتظار آن را می کشد که آن وضعی که متزلزل می بیند، به هم بخورد. این انقلاب نشانه شدت گرفتن بحران جهان موجود بود و عکس العملی بود در مقابل وضع جهان کنونی.
من و شهید آوینی در اواخر حیات ایشان در مجله فرهنگ و زندگی بیشتر همکاری داشتیم. در حقیقت مدتی قبل از انتشار مجله فرهنگ و زندگی در دوران تهیه زمینه برای انتشار نامه فرهنگ بیشتر حشر و نشر داشتیم. چون کارهای عمده مجله را ایشان انجام می داد و خودش مجله را راه اندازی کرد.
مواردی که من در ایشان مشاهده کردم، توانایی در راه اندازی کارها، سازمان بخشی و نظم دهی بود. آثار ایشان که خیلی کم در نامه فرهنگ منتشر شد، بیشتر در مجله سوره انتشار یافت. بعدها آثار دیگری هم از ایشان منتشر شد. این آثار بیشتر ناظر به تفسیر وضع جهان کنونی بود، اساسی ترین معنای این آثار این بود که جهان کنونی را تکنیک راه می برد، نه این که در این جهان عدل و داد و آگاهی نباشد، ولی این ها در راه تکنیک قرار می گیرد. این طور نیست که این ها در کنار تکنیک و توأم با تکنیک باشد. مشکلی که ما در فهم این معنا داریم، این است که به زحمت می توانیم فکر کنیم که تکنیک وسیله است؛ یا آن را خوب به کار می برند یا بد. اگر از آن بد استفاده می کنند، اشتباه می کنند و باید از تکنیک به خوبی استفاده شود. نظر شهید آوینی این نبود که مثلا تکنیک سوار بر ما شده و ما را دل بسته خود کرده یا ما به اتومبیل، اینترنت و... علاقه پیدا کردیم. خیر، این طور نیست. جهت سیر این جهان، جهت بسط تکنیک است؛ و اصل، تکنیک است.
از دکارت که فکر جدید شروع شده این فکر، فکر تصرف در جهان و تغییر در جهان است. درست است که فکر تغییر جهان است برای قدرت بشر، ولی این قدرت بشر در تکنیک است. می دانید اگر بشر نبود، تکنیک نبود. ولی این بشر با تکنیک این بشر شده. نمی توان فکر کرد که بشر قدرت داشته و چون قدرت داشته، این شده. خیر، این طور نیست. بشر با تکنیک، با فکر تکنیک و با فکر کردن به کار این گونه شد. بنابراین ما یک بشری داریم که با اندیشه «لیست الدار غیره دیار» یک عارف و مرد خدا می شود و یک بشری هم داریم که با تکنیک مرد دانشمند می شود. این را تقبیح نمی کنم. بشری داریم که تمایل دارد دانشمند شود، مثلا انسان مهندس، انسان شیمیست، انسان کامپیوتر و یا انسان اطلاع رسانی است. به طور نمونه در آمریکا سلطان ارتباطات بیل گیتس است.
شهید آوینی فکر می کرد باید برای غلبه بر این جهان اندیشید، یعنی باید برای نفوذ بر این جهان و شناخت این جهان و شناخت حقیقت این جهان، فکری کرد. در اواخر عمرش یادداشتی، مقدمه ای نوشت بر کتاب «عبور از خط». این کتاب خیلی حرف ها دارد و می توان در مورد آن بحث کرد. من در مورد کتاب عبور از خط، حرف ها و بحث ها دارم و گمان نمی کنم قضیه به آسانی آن باشد که نویسنده کتاب عبور از خط فکر می کرده. یعنی برآمدن از عهده این جهان آن چنان هم که او تصور می کرده، آسان نیست.
دوران انقلاب فرق می کرده، وقتی انسان انقلاب را می بیند، فکر می کند در انقلاب کارها آسان می شود. من هم در آن زمان مثل شهید آوینی فکر می کردم که غلبه بر جهان نهیلیست، زمان غلبه بر نهیلیست به زودی فرا می رسد. ولی تجربه نشان می دهد این جهان با این که در پایان راه است، چندان قدرت دارد که به آسانی از پای درنمی آید و با مسائلی که خودش ساخته و خودش سلطان آن مسائل است از پای درنمی آید. جهان تکنیک با وسایل تکنیک از پای درنمی آید. یعنی هیچ قدرتی نمی تواند جهان تکنیک را با وسایل تکنیک (که وسایل تکنیک با جهان تکنیک فرق دارد) در هم بشکند.
انقلاب روحی و معنوی چیز دیگری است. حالا اگر انقلاب روحی و معنوی در جهان چنان بسط پیدا کند که مردمان دیگری شویم، آزاد از تکنیک و آزاد از سلطه تکنیک، در این صورت، انقلاب بسط می یابد. این جهان از پای درمی آید. با سیاست می شود با آمریکا و اسراییل مبارزه کرد. می شود با امپریالیسم و استعمار مبارزه کرد، اما با سیاست نمی شود نهیلیسم و نیست انگاری را مغلوب کرد.

*آیا برداشت شما این است که شهید آوینی معتقد بود با سیاست می شود؟

بله، می شود که شما تردید نکنید اگر غیرممکن بود حرفش را هم نمی توان زد در این که در این کار می شود و شدنی است تردید نکنیم، این که چگونه و با چه وسایلی و کی می شود. آیا چشم انداز فروپاشی اش پیداست یا پیدا نیست، مسئله این هاست.
١٠ سال قبل از این که اتحاد جماهیر شوروی از هم بپاشد، این فروپاشی پیدا بود. یک بار به مناسبت دهه فرهنگ به همراه یکی از بزرگان سیاست در کنفرانس یونسکو شرکت کرده بودیم. تکلیف ما مشخص بود، ما نماینده جمهوری اسلامی بودیم. نماینده شوروی حرف هایی زد که من فکر کردم حرف نماینده ما در برابر آن کمرنگ است و کمتر دینی است و حرف های نماینده شوروی دینی تر است. او نماینده رسمی حکومت شوروی بود، نه این که الهی دان یا دانشمند باشد.
افراد آن جلسه نماینده فرهنگی کشورهایشان بودند، ولی از طرف دولت رفته بودیم. نمایندگان آن جا، نمایندگان کشور خودشان بودند و به نام کشور خودشان حرف می زدند. آن سخن گفتن نماینده شوروی خیلی معنادار بود. مشخص بود که اتحاد جماهیر شوروی در حال از هم پاشیدگی است. آوینی با تأمل در جهان کنونی مشاهده می کرد که در این خلأ ایجاد شده و پیشامد انقلاب اسلامی او را امیدوار کرده بود. این انقلاب در نظر آوینی نشانه آن سست شدن بود. به این جهت فکر می کرد از این جا فروپاشی نظام تکنیک جهان کنونی که سوسیالیسم و امپریالیسم و کاپیتالیسم ندارد، نزدیک است و نوشته های ایشان گواه بر این است که معتقد بود که زود تحقق پیدا می کند. اگر به مقاله های سوره مراجعه کنید، در سرمقاله های سوره این امید را مشاهده می کنید.

*شما و شهید آوینی با هم در همین موضوع محاجه داشتید؟

ما با هم همدم و همزبان بودیم.

*آیا هیچ گاه صحبت هایتان به تلاقی نمی رسید؟ مثلا این که می گویید شما معتقدید زود می شود و من معتقدم زود نمی شود؟

این که زود نمی شود، امروز با ٣٠ سال پیش تفاوت دارد. انسان ها را با ٣٠ سال پیش با هم قیاس نکنید. آن روز انقلاب شده بود و تعبیر به زمین‎لرزه شده بود. انقلاب صدایی در جهان ایجاد کرد که همه جهان به لرزه درآمد، نگاه همه جهان متوجه این جا بود.
بعضی ها معتقدند که ایشان در دو سال آخر به تدریج شک می کرد که با این انقلاب بشود به آن مقصود رسید.
در اعتقاد ایشان هیچ تزلزلی به وجود نیامده بود، اگر غیر از این بود در آخرین سفرش به جبهه نمی رفت و ملزم نبود که به جبهه برود و ملزم نبود که پروا نکند و به روی مین برود.
آوینی همواره به عدل فکر می کرد. برای او اسلام، دین مهر و محبت و صلح بود و کسانی که معتقدند اسلام دین خشونت و جنگ است، ایشان به این مسئله معتقد نبود.
جنگی که ما داشتیم، جنگی نبود که ما شروع کرده باشیم؛ چون ما تجاوز نکرده بودیم. ما حتی با اسلحه که دفاع نمی کردیم، ما با وجود فرزندان این ملک از کشورمان دفاع کردیم. بنابراین نمی توان گفت او مرد جنگ بود و در جبهه بود، بلکه او در کار دفاع بود. برای من توجیه آن مشکل است، شاید ایشان امید آن را داشت که فکر، علم، فرهنگ یک توسعه سریع و جهش و جوششی داشته باشد که عالم را تحت تأثیر قرار می دهد. آن روزها می گفتیم صدور انقلاب، حالا از صدور انقلاب حرف نمی زنیم. صدور انقلاب یعنی چه؟ یعنی این تفکر دینی، تفکر اسلامی، باطن اسلام چنان جوشش و جنبشی داشته باشد که آثار و ثمرات آن به همه جهان برسد و در همه جهان نمود داشته باشد و توسعه پیدا کند. چیزی که ممکن است موجب این تفسیر شده باشد، این است که نظر آوینی این بود که ما باید در مورد مسئله توسعه فکر کنیم و حتما باید در باب توسعه تأمل کنیم که چه توسعه ای می خواهیم و چه توسعه ای نمی خواهیم. توسعه غربی است یا غیرغربی. اگر توسعه غیرغربی داریم، مبنای این توسعه چیست؟ من فکر می کنم این که انواع توسعه وجود دارد، حرف غلوآمیزی است، وهم است، خودفریبی است، نمی دانم. توسعه، توسعه تکنیک است. اگر توسعه ای غیر از این سراغ دارید، عنوان کنید. ما هر وقت از توسعه می گوییم، منظور توسعه تکنیک است. توسعه یعنی وسایل و امکانات داشته باشیم. خیابان، بهداشت، مدیریت داشته باشیم که همه این ها توسعه تکنیک است. این که در این کشور به این صورت و با این برنامه اجرا می شود و در کشور دیگر با برنامه دیگری اجرا می شود، این مثلا توسعه مالزی است یا توسعه اندونزی به این صورت است.
توسعه در همه جهان یکی است، توسعه چین توسعه کره است، حتی چین از کمونیستش اسم نمی برد، توسعه یکی است. بنابراین ما توسعه های مختلف داریم. ما توسعه ای به جز توسعه تکنیک نمی شناسیم. مثلا می گوییم علم که ایدئولوژیک نیست، علوم انسانی مثلا ایدئولوژیک است. علم سکولارترین چیز موجود است. من نفی نمی کنم، چون سکولار چیزی نیست که آن را نفی کنیم. مثلا شما در کوچه بستنی می خورید، دارید چه کار می کنید؟ کار سکولار انجام می دهید؛ نه حرام است، نه حلال است. سکولار که همیشه بوده، «سکولاریسم» مورد بحث است. سکولار باید غالب باشد. مباح که ما داریم. مسئله این جاست که اباهه حکومت کند؟ اباهه که حق است. مثلا من الان قرار است چای بنوشم که نه حلال است، نه حرام؛ نه مستحب است، نه مکروه؛ بلکه مباح است. این سکولارترین چیز عالم است، چون از اول می گوید هیچ چیزی دخالت ندهید. در روشش می گوید، نه دشمنی را دخالت دهید، نه محبت را دخالت دهید و... حق ندارید چیزی را دخالت دهید. بنابراین این طور نیست که فیزیک با جامعه شناسی فرق داشته باشد. فقط در جامعه شناسی چیزهایی می بینید که با دین سازگار نیست. یعنی شما در جامعه شناسی نظری می بینید که خیلی با دین یا سیاست دینی هم خوانی ندارد. شهید آوینی به توسعه فکر می کرد. کسی که می گفت این جهان، جهان تکنیک است. می خواست به توسعه ای بیندیشد که این توسعه، توسعه عالم اسلامی باشد نه این که بگوییم توسعه تکنیک باشد. اما ما نمازمان را می خوانیم و روزه مان را می گیریم و به حج هم می رویم، بلکه توسعه ای داشته باشد. توسعه عالم اسلام باشد که این توسعه مستلزم یک زندگی مقتدر، قانع، توأم با محبت و دوستی و همدلی و همزبانی بود. اگر گاهی می بینید چنین چیزی نیست، مثلا خیابان ما همان هست که بوده یا اداره ما همان هست که بوده، بیمارستان ما همان است که بوده، بازار ما همان است که بوده و... مسلما از سردرد شکوه و گله می کرد. ممکن است این حمل بر این شود که او از فکرش منصرف می شود، ولی این گونه نبود.
من با خودم قیاس می کنم و الان فکر می کنم که اگر ما بخواهیم در جهان، جمهوری اسلامی را بسط بدهیم، اولین کاری که باید انجام دهیم این است که سازمان کشور خود را اصلاح کنیم و کشور خود را به کشور نمونه ای تبدیل کنیم. دادگستری نمونه، بهداشت نمونه، آموزش و پرورش نمونه، بهترین مدرسه را داشته باشیم، بهترین خیابان و بهترین بیمارستان را داشته باشیم که این مدل جمهوری اسلامی است و اگر قرار باشد نظم ما با نظم هند، چین و افغانستان فرقی نداشته باشد، این نمی شود جمهوری اسلامی. بنابراین وقتی کسی از گله و شکوه آوینی صحبت می کند، این گله و شکایت، گله گذاری نظری نیست. در نظر آوینی هیچ تحول و تغییری نیست. در مقالات و در نوشته های ایشان هیچ اثر تغییری نیست. بعضی ها می گویند شاید به صورت شفاهی است، شفاهی یعنی این که چرا این جا این طوری است؟ چرا آن جا آن طوری است؟ چرا این کار شده؟ چرا آن کار نشده؟ و... این مطالب است. یعنی توقع داشتید آوینی از هیچ چیز انتقاد نکند؟ و به هر کاری که می شود و هرچه واقع می شود، رضایت دهد؟ خب طبیعی است که این طور نبود. اگر قرار بود این طور باشد که صاحب بصیرت و نظر نبود، فیلم ساز نمی شد. آدمی که می خواهد فیلم بسازد، باید دقایق و ظرایف را مشاهده کند. او هم دقایق و ظرایف را می دید و درد و آرزو داشت. ببینید وقتی شما فرزندی دارید که مدرسه می رود و درس نمی خواند، نگران می شوید و با او صحبت و بحث می کنید. آیا معنی اش این است که شما به فرزندتان علاقه ندارید؟ خیر، این طور نیست. رابطه پدر و فرزندی در این مورد درست نیست. اما رابطه ما و جمهوری اسلامی رابطه تعلق است. ما متعلق به کشور و انقلاب هستیم، ولی این تعلق داشتن به این معنی نیست که تصدیق کنیم هرچه انجام می شود، درست است. یک نظر معتزلی است، یک نظر اشعری. مثلا بیاییم اشعری انقلاب شویم و بگوییم درست آن کاری است که واقع می شود. خب معتزله انقلاب شویم می گوییم این جا این طور باید بچرخد، آن جا آن طور باید بچرخد. نه این که هر طور چرخید و هرکس در هر نظام و سازمانی هر عملی انجام داد، بگوییم درست است و من در این صورت وفادار هستم. خیر، من وفادار نیستم. من وقتی وفادار هستم که فکر کنم و بسنجم و پس از سنجش بگویم درست است یا نادرست است. این جا همه معصوم و خوب و بی گناهند، اصل این است و درست است. اما همه این هایی که خوب هستند و حسن نیت دارند، کارهایشان را درست انجام می دهند؟ در صورتی که بی تجربه ترین افراد در سیاست هستند، این نامش ساده لوحی است و اسمش فهم و درک و اعتقاد و دلبستگی نیست. بنابراین من در این مسائل با آوینی بحث می کردم، ولی هرگز ناامیدی و خستگی در زبان او ندیدم. در انتقاد از او تندی و قهر ندیدم.
گواهی می دهم وقتی آوینی ایده آل جمهوری اسلامی را در نظر می آورد، یعنی مدینه الاسلام را در نظر می آورد؛ مدینه الاسلام، مدینه ای بود که در آن مهر و محبت حاکم بود و هر کسی وظیفه خود را به درستی انجام می داد. اداره، اداره خوب بود. مدرسه، مدرسه خوب بود. خیابان، خیابان خوب بود. بازار، بازار خوب بود. اساس فکر ایشان این بود. چیزی که هر دو در آن مشترک بودیم و گاهی ایشان نوشته و من گاهی به بعضی از دوستانم در جمهوری اسلامی می گفتم، این بود که بیاییم طرحی از جمهوری اسلامی در بیندازیم که آینده ما این است و به سمت چنین آینده ای برویم. فکر آوینی هم این بود که وظیفه اول ما این است که اگر بتوانیم، طرح جمهوری اسلامی را درست کنیم که من به یکی از بزرگان کشور گفتم و ایشان گفتند خودتان در این زمینه فکر کنید، این کار آسانی نیست. طراحی عالم دیگری برای این عالم کار آسانی نیست. ولی توجه کنید که این اول هر تاریخی بوده است. افلاطون طرح عالم آینده خود را برانداخت و در کتاب جمهوری و در کتاب‎های دیگر، فارابی در آغاز فلسفه اسلامی آرای اهل مدینه فاضله را نوشت و مدینه فاضله را طراحی کرده و در ابتدای راه ساخت، اگر به شما بگویم صدها کتاب در طراحی جامعه جدید نوشته‎شده که تقریبا عناصر اصلی‎اش مشترک است غلو نکرده‎ام. از مدینه خورشید کامپلانا و کتاب لئو آتلانتیس فرانس بیکن بگیرید بیایید تا قرن 18 و 19 تا مارکس و قبل از مارکس. نه تنها در نوشته‎ها، بلکه در ادبیات‎هایشان در شعرهایشان. جامعه جدید وقتی ساخته می‎شود که شما طرحی داشته باشید و مردم هماهنگ بشوند برای اجرای این طرح. اگر چنین طرح، طرح مشترکی نباشد و طرح مشترک دل‎ها و دست‎ها را هماهنگ نکند برای رفتن به مقصد. خوب زحمت کشیده می‎شود، نیرو مصرف می‎شود و مقصد همچنان دور می‎ماند. من مشاهده می‎کنم که ما نتوانستیم چنین طرحی داشته باشیم. ما که جهان آینده را در نینداختیم، فقط فکر کردیم، راهی می‎رویم. راه دین و معرفت که به مقصد می‎رسد. این درست است ولی این برای فرد مؤمن است. وقتی صحبت از آینده و ساختن آینده می‎شود، این طرح هم تحقق پیدا می‎کند. ما به‎‎دنبال این طرح نرفتیم و شاید اگر گله و شکایتی بوده از زبان آوینی، این بود. ولی بازهم من می‎گویم که چنین گله‎گذاری و شکوه و شکایتی از شهید آوینی ندیدم.

*آیا شما اولین برخوردی که با شهید آوینی داشتید و با ایشان روبه‎رو شدید را به‎خاطر دارید؟

قبل از انقلاب درست یادم نیست که ایشان را دیده باشم اما بعد از انقلاب یکی از دوستان ما را به مجله سوره دعوت کرد.

*آیا آن‎موقع مسئولیت داشتید؟

در دانشگاه تهران تدریس می‎کردم.

*آیا شهید آوینی را می‎شناختید؟ مدخل شناخت‎تان از ایشان چه بود؟

سن من از ایشان بیشتر بود، من آن زمان در تلویزیون و بیشتر در رادیو سخنرانی‎هایی داشتم، که مطالبی می‎گفتم و پخش می‎شد و مخالفین و موافقین داشت. شاید آشنایی‎های فکری ما با هم از سخنرانی‎ها و مجله سوره بود. ایشان من را از طریق یکی - دو نوشته یا سخنرانی‎ها شناخت و من هم از طریق مجله سوره با ایشان آشنا شدم. وقتی همدیگر را دیدیم از دور همدیگر را می‎شناختیم.

*شما گفتید که شاید قبل از انقلاب هم همدیگر را دیدید؟ احتمال دارد در کلاس‎های دکتر فردید یا جای دیگر این دیدار رخ داده باشد؟

خیر - آقای فردید قبل از انقلاب سخنرانی نداشت. فکر نکنم در کلاس دکتر فردید همدیگر را دیده باشیم. من و آوینی هیچ‎وقت در مورد دکتر فردید صحبتی نکردیم.

*آیا شما معتقد هستید که بحث‎های مطرح شده راجع به نسبت شهید آوینی با افکار دکتر فردید، ابتدائا بعد از شهادت ایشان مطرح شده و تا قبل از آن شما چنین چیزی نشنیده بودید که ممکن است شهید آوینی هم جزو محفل ایشان بوده‎اند؟

به صراحت می‎گویم چنین چیزی نبوده. چیز دیگری که باید گفته شود این است که اندیشه پست مدرن که حالا خیلی از آن حرف می‎زنند بدون این‎که اسم پست‎مدرن داشته باشد از دکتر فردید است. نقد عالم غربی و طرح عالم غربی و طرح این‎که غرب چیست؟ و غرب‎زدگی چیست؟ و توضیح این مطلب که این کار دکتر فردید است. خیلی از افراد این را تصدیق می‎کنند که این طرح از فردید بوده. اما از حرف‎هایی که فردید می‎زند طرفداری نمی‎کنند. اما این‎که آن را مطرح کرده از اوست. اگر فردید کاری انجام نداده بود که این‎قدر اسم نداشت.

*اساس پرسش در ماهیت غرب از ایشان است؟

بله - طرح مسئله پست‎مدرن اصطلاحش از قبل بوده و در دهه هفتاد مطرح شده بود اما این‎که در هیئت فلسفی قرار بگیرد در دهه 70 این‎طور شد و فردید خیلی قبل از آن مسئله غرب و غرب‎زدگی را مطرح کرده. اگر از این لحاظ می‎گویید، آوینی تحت تأثیر فردید بوده، من هم تحت تأثیر فردید بوده‎ام. آیا گناه است که آدم چیزی را از کسی آموخته، پنهان کند و بگوید نیاموخته‎ام یا مثلا مخالف سیاسی‎اش باشد. منکر فلسفه‎اش هم شود، این‎که درست نیست. ولی این آموخته‎ها مسلما از فردید است و حتما در فکر شهید آوینی تأثیر داشته. اما این‎که بگوییم هرچه شهید آوینی نوشته گفته فردید است، خیر این‎طور نبوده. چون فردید حتی نوشته‎های من را هم تصدیق نمی‎کرد. یادم هست هنگامی‎که در جایی سخنرانی داشتم و در روزنامه‎ها چاپ شد با عنوان «سیاست‎زدگی صد ساله»، مرحوم فردید داد و فریاد زد که سیاست‎زدگی لفظ بی‎خودی است، این‎طور نیست که شهید آوینی از فردید بپرسد و تأیید او را بگیرد و مطلب بنویسد یا سعی کند هرچه که فردید گفته بنویسد. ایشان فهم خودش را می‎نویسد منتها این فهم تحت تأثیر فردید بوده است.

*با توجه به این‎که دکتر فردید نوشته‎ای به‎صورت کتاب ندارد و مطالبی که از ایشان باقی مانده تنها متن‎های سخنرانی و کلاس‎های درس ایشان است. پس مصدر این تأثیر در کجا خواهد بود؟

سئوال خوب و مشکلی پرسیدید - حرف فردید مفصل نبود. نه این‎که حرف تکراری می‎زد اما همیشه با اجمال حرف می‎زد. اگر کسی اهلش بود می‎توانست در یک مجلس هم صحبت‎های او را بگیرد. ممکن است شهید آوینی یک روز به دانشکده ادبیات رفته و سخنرانی دکتر فردید را گوش کرده. برخی مستعد هستند وقتی چیزی گفته می‎شود بگیرند و منتظر شنیدن حرفی هستند توجه داشته باشید که این تأثیر فکر بر اشخاص، مکانیکی نیست که هر متفکری بتواند در هر کسی تأثیر گذارد. هر کدام از ما انتظار چیزی را می‎کشیم، من اولین جلسه‎ای که در کلاس دکتر فردید حاضر شدم، بدون غلو به شما بگویم که هیچ‎چیز از گفتارش نفهمیدم. هنگامی‎که بیرون آمدم اگر کسی از من می‎پرسید او چه گفت، هیچ‎چیز نمی‎توانستم بازگو کنم. اما فکر می‎کردم که او درد من را بیان می‎کند یعنی یک خلجانی در وجودش است که در وجود من هم هست که مایل شدم و بعدها چیزی از ایشان دریافتم. راه و فکر و نظر من به‎طور کلی در همه زمینه‎ها متفاوت با دکتر فردید است. اگر الان زنده بود و همان‎طور مانده بود و نوشته‎های من را خوانده بود حتما آن‎ها را رد می‎کرد مثلا اگر مقاله من را در مورد توسعه یا علوم انسانی می‎خواند مطمئن باشید به‎شدت رد می‎کرد. با قهر مطلق رد می‎کرد. من خیلی چیزها از دکتر فردید آموختم. در حد دستگیری است وقتی آدم راه را گم کرده و شخصی می‎آید دستش را می‎گیرد و آن فرد در راه خودش قرار می‎گیرد و می‎رود. سئوالی که پرسیدید برای من مشکل است پاسخ دهم چون از رابطه فردید و شهید آوینی اطلاعی ندارم شاید اگر از اخوی ایشان بپرسید بهتر بتوانند پاسخ دهند. ما هیچ‎گاه راجع به فردید با هم بحث نمی‎کردیم.

*سال آخر که روابطتان با شهید آوینی بیشتر شد، سطح این رابطه به چه صورت بود؟

به‎طور متوسط هفته‎ای 5-6 ساعت همدیگر را می‎دیدیم.

*آیا این زمان به صحبت و دیالوگ می‎گذشت یا کارهای اجرایی؟

هر دو - دو نفر وقتی با هم همدل و همزبان هستند، فقط با هم کار اداری و اجرایی انجام نمی‎دهند، درد و دل می‎کنند، بحث می‎کنند و در عین حال به کار مجله هم می‎پرداختیم.
شاید آدم در این‎گونه مسائل دچار توهم شود اما آخرین دیدار به این‎گونه بود که من به شورای انقلاب فرهنگی می‎رفتم و ماشین نداشتم. ایشان مسیرش آن‎طرف نبود ولی گفت من می‎رسانمت. من هم سوار ماشین ایشان شدم و در خیابان فلسطین از ماشین پیاده شدم. موقع خداحافظی ایشان هم از ماشین پیاده شدند. من توقع نداشتم در جای نامناسب و پر ترافیک پیاده شود. ایشان پیاده شد و خداحافظی‎ای کرد که آن‎وقت من معنی‎اش را نفهمیدم. بعد از شنیدن خبر شهادت ایشان، فکر کردم که این خداحافظی عجیبی بود. ممکن است به دل کسی افتاده باشد، اشارتی بوده که به سوی ما بیا که به این صورت از دوستش خداحافظی می‎کند گویی که دیگر قرار نیست در این دنیا همدیگر را ببینند.

*خبر شهادت را چطور شنیدید؟

فکر کنم یکی از دوستانم تلفنی به من گفت.

*به‎نظر شما شهید سید مرتضی آوینی چقدر از فلسفه می‎دانست؟

ما در کل فلسفه جدید که از 50 سال پیش آشنا شدیم، دیگر مثل حوزوی‎ها و غربی‎ها فلسفه نمی‎خوانیم. حوزوی‎ها اول از یک متن ساده شروع می‎کنند مثلا از شرح منظومه سبزواری شروع می‎کنند بعد کتاب شفا می‎خوانند و... یعنی ترتیبی است و متن فلسفه را می‎خوانند. الان نمی‎دانم اما در اروپا و آمریکا هم در یک زمانی به این صورت بوده که دانشجویان موظف بودند که متون فلسفه را بخوانند. استاد نمی‎آمده متن را تدریس کند. اگر هم متن را درس می‎داده شرح می‎کرده و سریع می‎گذشته.
ما کمتر از این روش پیروی کردیم بیشتر مجمل مجمل خواندیم، تاریخ فلسفه خواندیم، 10 صفحه راجع به دکارت خواندیم، چند صفحه راجع به هگل خواندیم، چند برگ در مورد کانت خواندیم. پراکنده خواندیم. اصلا رسم فلسفه جدید خواندن ما که حالا دارد بهتر هم می‎شود. این‎طور نبود که متن بخوانیم و از پایه بخوانیم گاهی هم از آخر شروع کنیم. یکی از اساتید که تاریخ علم درس می‎داد، از معاصر درس می‎داد و به گذشته می‎رفت. ما هم گاهی از فلسفه معاصر شروع می‎کنیم چون چشم و دل ما را می‎گیرد بعد ناگزیر به گذشته‎اش می‎رویم. آوینی فلسفه نخوانده بود چون شما نباید از مهندس معمار توقع فلسفه خواندن داشته باشید. اما به سمت فلسفه کشیده شد و خودش می‎خواند و صاحب مطالعه بود. مثلا ممکن است نام کتابی را بگویید که من اسمش را نشنیده باشم یا اسمش را شنیده باشم، اطلاعی در مورد آن کتاب نداشتته باشم پس سکوت می‎کنم ولی شهید آوینی این‎گونه نبود که وقتی از فلان کتاب فلسفه بحث می‎کردیم، از فلان شعر بحث می‎کردیم او ناآگاه و بی‎اطلاع باشد. او خودش اهل مطالعه بود و کتاب خوانده بود، خودآموخته بود. کلاس فلسفه نرفته بود، استاد فلسفه ندیده بود اما خودآموخته بود وقت ایشان محدود بود ولی فلسفه می‎دانست و خوانده بود حتی قبل از انقلاب هم، چون به ادبیات علاقه داشت. فلسفه جدید از طریق ادبیات و حقوق به کشور ما آمده است. آن‎جا هم یک مقدار اطلاعات داشت.

*شهید آوینی چگونه مردی بود؟
مرد فکر و فضیلت، مرد مردانه، خیلی صفات خوبی داشت. یکرنگی داشت، دورویی و تملق و ریا در او ندیدم. اگر در جایی می‎بینید مثلا به من یا هر کس دیگری لطف بسیار داشته آن‎چه نظرش بوده انفاق کرده.

*استاد خاطره‎ای از ایشان دارید که با بررسی آن لطافت و یا دلتنگی نسبت به شهید آوینی در ذهن شما تداعی شود.
تنها مطلبی که هست این بود که روزی به او گفتم مجله را نمی‎دانم چه‎کار کنم، گفت: شما کاری انجام ندهید، من کار را انجام می‎دهم و نگران نباشید و البته این لطف ایشان بود و خودش کار بسیاری داشت که نمی‎توانست به آن بپردازد. چون ناتوانی من را می‎دانست گفت من این کار را انجام می‎دهم. به هر حال او این مجله را که 15 سال انتشار پیدا کرد شروع کرد و راه انداخت. اگر او شروع نمی‎کرد من نمی‎توانستم جمع و جور کنم. اما خاطره خاصی خاطرم نیست. زندگی ما، زندگی دوستانه و صمیمانه‎ای بود که هیچ حادثه‎ای در آن نبود هیچ‎گاه اختلافی بین ما به‎وجود نیامد. شهادت ایشان شوک و تکانی درون من به‎وجود آورد و ضایعه بزرگی بود و یادآوری خبر شهادت ایشان حس عاطفه من راتحریک می‎کند. یک‎بار آقای افخمی گزارشی داشتند در مورد کار فیلم‎سازی ایشان که مطالب جالبی در آن بود. به رساله‎ای که راجع به فیلم‎ساز نامدار هیچکاک نوشته توجه کنید. مطالبی در آن هست که می‎تواند برای سینماگران ما بسیار مفید باشد. شهید آوینی «یافت» داشت در فلسفه، سینما، سیاست و در ادبیات

آثار شهید آوینی

مستند ها و مجموعه های تلویزیونی: شش روز در ترکمن صحرا، خان گزیده ها، گم شدگان دیار فراموشی، فتح خون، حقیقت، روایت فتح، شهری در آسمان؛

شهید آوینی، به نوشتن کتابی به صورت مدون دست نزده است، اما پس از شهادت او، نشر ساقی، با توجه به وحدت موضوعی مقالات چاپ شده او در مجلات، آن ها در قالب کتاب هایی با عناوین ذیل به چاپ رسانده است: توسعه و مبانی تمدن غرب، آینه جادو (در 3 جلد)، حلزون های خانه به دوش، فتح خون، انفطار صورت، فردایی دیگر، آغازی بر یک پایان، رستاخیز جان، گنجینه آسمانی، نسیم حیات، حکومت فرزانگان.

دکتر داوری اردکانی
رضا داوری اردکانی در سال 1312 در اردکان یزد به دنیا آمد و تا پایان دوره اول متوسطه در آن‎جا به مدرسه رفت. در سال 1330 از دانشسرای مقدماتی اصفهان دیپلم گرفت و در مهرماه همان سال به استخدام وزارت فرهنگ (وزارت آموزش و پرورش فعلی) درآمد و چندین سال در مدارس شهرهای اردکان، اراک، قم و تهران تدریس کرد. در سال 1334 برای تحصیل به دانشگاه تهران وارد شد و در رشته فلسفه به تحصیل پرداخت و در سال 1346 به اخذ درجه دکتری نائل آمد. او در 1362 به درجه استادی فلسفه در دانشگاه تهران رسید. مهمترین آثار او عبارتند از: «فلسفه در روزگار فروبستگی»، «نگاهی به تاریخ فلسفه اسلامی»، «عقل و زمانه»، «سیاست، تاریخ، تفکر»، «درباره علم»، «درباره غرب»، «فلسفه در بحران»، «فلسفه، سیاست و خشونت»، «ما و راه دشوار تجدد»، «رساله در باب سنت و تجدد»، «فلسفه معاصر ایران»، «فلسفه و انسان معاصر»، «فارابی، فیلسوف فرهنگ»، «اندیشه و تمدن غربی»، «سیری انتقادی در فلسفه کارل پوپر»، «فرهنگ، خرد و آزادی»، «دفاع از فلسفه»، «وضع کنونی تفکر در ایران»، «اوتوپی و عصر تجدد»، «فارابی مؤسس فلسفه اسلامی» و نظایر آن‎ها.

منبع: هفته نامه پنجره

گفتنی است همه آثار شهید آوینی(موجود در بازار) و همه اثار دکتر داوری در فروشگاههای دفتر نشر معارف و سایت پاتوق کتاب موجود و قابل تهیه است.



اخبار مرتبط
«علوم انسانی و برنامه‌ریزی توسعه» دکتر داوری : چاپ اول کتاب "علوم انسانی و برنامه‌ریزی توسعه" تألیف رضا داوری اردکانی با شمارگان 2200 نسخه در 295 صفحه …
«فلسفه در دادگاه ایدئولوژی»دکتر داوری اردکانی منتشر شد : کتاب "فلسفه در دادگاه ایدئولوژی" به قلم دکتر رضا داوری اردکانی به همت انتشارات سخن منتشر شد. به …
آوینی در جبهه فرهنگی با شجاعت شمشیر می زد : وحید جلیلی در مراسم ولادت سید شهیدان اهل قلم، سید مرتضی آوینی که به همت کانون فرهنگی-هنری کریم آل …
آوینی گفت یکی از نوحه‌هایت را برای آرم روایت فتح می‌خواهم : «می‌خواهم یک آرم برای روایت فتح باشد، شما چه اثرهایی دارید؟» من چند تا از کارهایم را به …
انتشار «ما و تاریخ فلسفه اسلامی» دکتر داوری : کتاب "ما و تاریخ فلسفه اسلامی" نوشته رضا داوری اردکانی از سوی انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه …
اندیشه شهید آوینی در گفتگوی خواندنی با جلیلی : * اول از اینکه لطف کردید و وقتتون را در اختیار ما گذاشتید، تشکر می کنم.به عنوان اولین سوال، چرا هنوز …
بازچاپ «شاعران در زمانه عسرت» داوری اردکانی : کتاب «شاعران در زمانه عسرت» نوشته دکتر رضا داوری‌اردکانی در سال 1350 منتشر شد. این اثر برای سومین بار …
بررسی آرا و آثار داوری‌اردکانی در «کتاب ماه فلسفه» : شماره اسفند ماهنامه «کتاب ماه فلسفه» منتشر شد. بررسی آرا و آثار رضا داوری‌اردکانی موضوع یکی از …
برنامه‌های دومین جایزه ادبی شهید آوینی تشریح شد : برنامه‌های افتتاحیه و اختتامیه «دومین جایزه ادبی شهید مرتضی آوینی» توسط مدیر مؤسسه …
توزیع مشقت‌آمیز کتابی درباره آوینی : مدیر انتشارات نماد اندیشه گفت: متاسفانه اکثر مراجع توزیع کار را از ما ناشران نمی‌خرند. عده‌ای‌شان …
جلیلی: آوینی جامع معنویت، عقلانیت و عمل‌گرایی : شهید آوینی آدم خودساخته‌ای بود و از خدا می‌ترسید، بنابراین از هیچ کس دیگر نمی‌ترسید، نه از هیمنه …
خسروپناه: آوینی منتقد آسیب‌های تمدن غرب بود : رئیس مؤسسه حکمت و فلسفه با اشاره به آسیب‌شناسی شهید آوینی از فلسفه و هنر غرب گفت: شهید آوینی در عین …
داوری اردکانی: من همچنان منتقد تجددم : رئیس فرهنگستان علوم با تأکید بر اینکه علم در دوره جدید عین پژوهش است و اصل جامعه جدید پیشرفت است که …
داوری از نگاه حداد عادل : نظر دکتر حداد عادل درباره موثرترین چهره فلسفی پس از انقلاب اسلامی که استاد وی بوده است، خواندنی …
دریای چشم‏های آوینی : تقدیم به سید شهیدان اهل قلم - چشمان آوینی چون آئینه‏ای است که می شود هشت سال حماسه و رزم ِ رزم آوران …
دست‌ نوشته منتشر نشده «میرشکاک» برای شهید آوینی : یوسفعلی میرشکاک دست‌نوشته‌ای خطاب به شهید سید مرتضی آوینی دارد که گویای احوالات امروزی این …
دو عنوان کتاب دیگر از شهید آوینی منتشر شد : دو عنوان کتاب دیگر از شهید آوینی منتشر شد. نشر واحه که در حال حاضر عهده‌دار چاپ آثار شهید آوینی است، …
دو کتاب‌ جدید داوری‌اردکانی در راهست : دو کتاب جدید از رضا داوری‌اردکانی در بیست‌وپنجمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران عرضه می‌شوند. …
دیدگاه شهید آوینی درباره تلویزیون : چاپ دوم کتاب "ما را به کجا می‌برند؟" در بیست‌وچهارمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران عرضه شده است. …
راهنمایی‌ برای آَشنایی و مطالعه کتب شهید آوینی : خواندن کتاب‌های شهید آوینی آداب دارد. نمی‌شود پا برهنه دوید وسط کتابفروشی و یکی از چند کتاب او را …
رضا داوری اردکانی تقدیر شد : رضا داوری اردکانی رئیس فرهنگستان علوم به عنوان عضو پیشکسوت شورای عالی انقلاب فرهنگی امروز 17 اسفند …
گفتگو با دکتر داوری درباره فوتبال : گفتگو با یک متفکر جدى مثل «رضا داورى» درباره فوتبال شاید کار عجیبى به نظر برسد. این تا حدى به این امر …
گفتگو با دکتر داوری درباره مقام تفکر در ایران معاصر : *هنگامی که به نزاع‌های فکری دهه 60 بین به اصطلاح «هیدگریان» و «پوپریان» وطنی و نقش شما در دفاع از یکی …
نشست های تخصصی کوشکی و داوری : دومین نشست از سلسله نشست‌های تحلیلی‌ـ‌اندیشه‌ای «از انقلاب کبیر اسلامی ایران تا نظم نوین …
نگاه معنوی آوینی به هنر را نمی‌توان نقد کرد : امروز (بیستم فروردین)، بیست و یکمین سالگرد شهادت سید مرتضی آوینی، متفکر و مستندساز بزرگ کشورمان …
هندسه معرفتی دکتر رضا داوری : حمد و ثنای سرمدی مخصوص خدای لایزال احدی است که همیشگی بر جهان هستی تجلی می کند و آدمیان را نیز از …



نظر دهی
شما می توانید نظر خود را ثبت نمایید.
کاربر گرامی توجه داشته باشید که این بخش صرفا جهت ارائه نظر شما در رابطه با همین مطلب در نظر گرفته شده است. در صورتی که در این رابطه سوالی دارید و یا نیازمند مشاوره هستید از طریق تماس تلفنی و یا بخش مشاوره اقدام نمایید.
کاربر گرامی چناچه در تمایل دارید نظر شما با نام خودتان ثبت شود، وارد سایت شوید.
نام
پست الکترونیک
ایمیل شما نمایش داده نخواهد شد.
نظر

[ فراخوانی مجدد تصویر]


دسته بندی
موردی یافت نشد!


محصولات
موردی یافت نشد!
نویسنده


اخبار
موردی یافت نشد!


ناشرین
موردی یافت نشد!