به زبان مادری گریه می کنیم: زندگی میان زبان ها

به زبان مادری گریه می‌کنیم سومین کتاب مجموعه‌ی «زندگی میان زبان ها»ست و مثل دو کتاب دیگر این مجموعه‌ (ارواح ملیت ندارند و لهجه‌ها اهلی نمی‌شوند‌) روایت نویسنده‌ای است که در کشوری غیر از سرزمین مادری‌اش زندگی می‌کند و به زبانی غیر از زبان مادری‌اش می‌‌نویسد و به همین دلیل، آگاهانه به تجربه‌ی زندگی در زبانی دیگر اندیشیده و در نوشته‌هایش بازی‌ها و معماهای زیستن در زبانی آشنا یا غریبه را به تصویر می‌کشد. با این همه، این کتاب هم به لحاظ فرم و هم به لحاظ محتوا تفاوت‌های مهمی با دو عضو پیشین مجموعه دارد.

شاید مهم‌ترین وجه تمایز کتاب به زبان مادری گریه می‌کنیم تعلقش به ژانر جستارهای بسیار کوتاه (flash essay) یا ناداستان برق‌آسا (flash non-fiction) باشد. در این ژانر، معنا و لحظه در ناب‌ترین هسته‌ی وجودی‌‌شان فشرده می‌شوند: لحظه‌ای منجمد در یک «آن»، صحنه‌ای سرنوشت‌ساز از رویدادی خاص در یک قاب، مکاشفه و شهودِ مفهوم، بازنمایی حس یا ادراکی گذرا در قالب ماندگار کلمه.

فرم‌های ادبیِ کوتاهی مثل فلش‌نان‌فیکشن به ما فرصت می‌دهند تا بی‌شتاب به لحظه‌های کوتاه نگاه کنیم و به اتفاقی که افتاده یا معنایی که خلق شده عمیق‌تر بیندیشیم. جستارهای کوتاه مورابیتو مانند ذره‌بینی که روی چیزی کوچک و ریز گرفته شود، تصویری واضح‌تر و شفاف‌تر پیش چشم می می‌گذارند و چگال‌ترین مفاهیم را در تنگ‌ترین فضای ممکن بازتاب می‌دهند. به تعبیر خود مورابیتو، «سراغ سطرهای کوتاه رفته‌ام چون دنبال چهارچوبی فشرده بوده‌ام که ناچارم کند سرراست‌ترین راه‌حل‌ها را بیابم… من همیشه جوری شعر گفته‌ام که انگار می‌خواهم عزیز‌ترین دارایی‌هایم را در چمدانی سبک و جمع‌وجور جا بدهم چون قرار است جایی بروم که درباره‌اش هیچ نمی‌دانم و نمی‌خواهم بارم را سنگین کنم.»

در جنگل انبوه و تماشاییِ شعرها، داستان‌های کوتاه و بلند، جستارها و ترجمه‌های فابیو مورابیتو، کتاب به زبان مادری گریه می‌کنیم به یکی از آن درخت‌هایی می‌مانَد که جنگل را سرِ پا نگه داشته‌اند. اگر یادگیریِ زبان مادری به معنای دست کشیدن از همه‌ی زبان‌های دیگر باشد، این کتاب «زبانی به ما می‌دهد که راهی برای برون‌رفت از زبان پیش پای ما می‌گذارد و لمحه‌ای از واقعیتِ جهان را می‌نمایاند.» مورابیتو در وادی نقد ادبی هم صاحب‌نظر است و در بعضی از جستارهای به زبان مادری گریه می‌کنیم مضامین و مفاهیم عمیق و جدی نقد ادبی را چنان موجز و درخشان در متنی کوتاه و فشرده گنجانده که حیرت و تحسین خواننده را برمی‌انگیزد.

خاطره‌گویی‌های شیرین مورابیتو، مهارتش در تصویرسازی، و ارجاعات ادبی ظریف و تیزهوشانه‌اش خواندنِ این کتاب را، مخصوصاً برای علاقه‌مندان به ادبیات روز آمریکای لاتین و کسانی که دوست دارند درباره‌ی دنیای نوشتن بخوانند، به تجربه‌ای دلنشین و در عین حال غنی تبدیل می‌کند. کتاب به زبان مادری گریه می کنیم: زندگی میان زبان ها، نوشته فابیو مورابیتو است و با ترجمه الهام شوشتری زاده در انتشارات اطراف منتشر شده است.