عقد حبس؛ تاریخچه، ماهیت و جایگاه آن در فقه امامیه و حقوق ایران

کتاب «عقد حبس» اثر محسن اسماعیلی، محمدمعین شاهینی توسط انتشارات دانشگاه امام صادق (ع) به چاپ رسیده است.
در میان عقود مذکور در فقه و حقوق، همچنان عقودی هستند که علی‌رغم کاربردی که دارند، به‌دلیل فقدان طرح صحیح، ناشناخته و متروک مانده‌اند. یکی از این عقود، عقد حبس است که مفهوم آن که مشخص‌کننده چهارچوبی برای آن است، با ابهام و اجمال مواجه است و این ابهام در بدو امر با بیانات متشتت فقها نمایان می‌شود که موجب سردرگمی خوانندگان و به‌تبع آن نپرداختن غالب حقوق‌دانان به بحث یا پرداختن گذرا و ناقص به آن شده است.
اختصار مطالب مربوط به این عقد باعث شده است تا این عقد کاربردی، آن‌طور که شایسته است شناخته نشود و در نظر دسته‌ای از حقوق‌دانان، عقد نامعیّن به نظر برسد و بیان قانون‌گذار نیز مجمل باشد و لذا در‌مجموع در شناخت آن، احکام و جایگاهش و به‌کارگیری آن با چالش مواجه باشیم. گام اول در حل این چالش و مشخص ساختن چهارچوبی برای عقد حبس، تبیین مفهوم و ماهیت صحیح حبس در فقه و حقوق و سپس تعیین جایگاه آن در حقوق ایران است؛ بنابراین مسئله و دغدغه‌‌ نگارندگان در کتاب حاضر، پرکردن یکی از خلأهای موجود در فقه و حقوق، برطرف ساختن اجمال قانون، ابهام‌زدایی و مشخص ساختن مفهوم حبس و در‌نهایت تبیین جایگاه این عقد کاربردی در حقوق ایران از حیث معیّن بودن احکام و آثار در قوانین موضوعه و تثبیت آن است.
در این کتاب با روش توصیفی-تحلیلی و با دسته‌بندی کردن اقوال موجود در فقه و حقوق و نقد آن‌ها، ابتدا میان انواع عقد حبس تفکیک داده می‌شود و از این طریق به تعریفی صحیح از اصطلاح آن در سه معنی اعم، عام و خاص دست یافته می‌شود. سپس با شناخت حاصل‌شده از حبس و درنظرگرفتن ضوابط لازم برای معیّن بودن یک عقد، جایگاه عقد حبس در حقوق ایران به‌عنوان یک عقد معیّن در پرتو بررسی قوانین و مقررات تثبیت می‌شود.