بعدی
بعدیبازگشت
بعدیبازگشت

فیروز و نسرین: منظومه غنایی ناشناخته به خط سراینده

ناشر فرهنگ نشر نو

شاعر نیاز شیرازی

مستندساز احمدرضا یلمه ها

تصحیح و تعلیق احمدرضا یلمه ها

سال نشر : 1395

تعداد صفحات : 166

ناموجود، به من اطلاع بده

معرفی کتاب

فیروز و نسرین از منظومه های عاشقانه ای است که بر وزن خسرو و شیرین سروده شده و نسخۀ منحصر به فرد آن به خط سراینده در کتابخانۀ مرکزی آستان قدس رضوی محفوظ است.

میرزا سیدعلی شیرازی متخلص به نیاز، خوشنویس، پزشک و شاعر اواخر قرن دوازدهم هجری است. نیاز شیرازی پیش از سال 1235 قمری، سفری به هندوستان داشته و سفرنامه ای در شرح این سفر به رشتۀ نظم کشیده است. افزون بر آن دیوان غزلیات و ساقی نامه ای را نیز به او انتساب داده اند. نیاز شیرازی در خانواده ای دانشمند و هنر پرور رشد و تعالی نموده است. او نیز همچون پدر خود از خوشنویسان زمان خود بوده که رموز خوشنویسی را افزون بر پدر خویش، از خواجه ابوالحسن خوشنویس فسایی، شاگرد درویش عبدالمجید طالقانی آموخته است. در حکمت و طب نیز مشهور بوده و چنان که نوشته شده، در طب درس می گفته است.

آنچه از آثار این شاعر ناشناخته در کتابخانه های ایران موجود است، سفرنامۀ هندوستان و مثنوی فیروز و نسرین اوست. ظاهراً سراینده، موفق به اتمام این منظومه نشده است و تنها نسخۀ موجود از این اثر، حدود 1300 بیت از این منظومه را دربردارد که مصحح سعی کرده در این کتاب، متن موجود تا حد مقدور به صورت منقح در اختیار علاقمندان قرار دهد.

سبک مثنوی فیروز و شیرین از منظر لغوی سبکی قابل تأمل است. بررسی این اثر نشان دهندۀ آن است که شاعر بر دایرۀ واژگانی مسلط است و به شیوۀ دورۀ بازگشت ادبی، تحت تأثیر سبک های خراسانی و عراقی است؛ از جمله کاربرد شکل کهن لغات، کاربرد لغات و ترکیبات کهن و مهجور، نوادر لغات و اصطلاحات و ترکیبات، کاربرد واژه های عامیانه و ترکیب سازی ها.

به لحاظ سطح بلاغی این منظومه می توان گفت نیاز شیرازی آگاهی کامل از بلاغت و فنون ادبی داشته و به فراوانی از این فنون در اشعار خویش بهره جسته است و خواسته به این شکل شعر خود را هنری تر جلوه دهد. انواع صور خیال از تشبیه، کنایه، تشخیص، استعاره، تمثیل و به ویژه انواع آرایه های لفظی و معنوی همچون جناس، سجع، طباق و تضاد، حسن تعلیل، لف و نشر و تنسیق الصفات در اشعار او دیده می شود.

این منظومه با سبب نظم کتاب و نعت مختصری از پیامبر اکرم و مناجات حق تعالی آغاز می شود و شاعر پس از بیان بیش از سی بیت، داستان فیروز و نسرین را اینگونه آغاز می کند:

سخندان اوستاد نغمه پرداز که تار این حکایت بست بر ساز

به مزمار بیان از پردۀ راز بدین قانون خوش در داد آواز

سراینده اشاره می کند که اصل این داستانی بر افسانه بنا شده ولی افسانه ای سرشار از مواعظ و حکم که مخاطب آگاه ار کالبد افسانه به دنبال جان مطلب است.

روش کار مصحح به این صورت است که در آغاز با نگاهی کوتاه به منظومه های غنایی در ادب فارسی، به معرفی اجمالی سراینده به همراه آثار او، بر اساس تذکره ها و کتب تراجم احوال موجود پرداخته است. سپس برای فایدۀ بیشتر، خلاصه ای از داستان به صورت نثر معیار، همراه با تحلیلی مجمل از آن ارائه کرده است. در ادامه نسخۀ منحصربه فرد این اثر، به همراه رسم الخط آن و نیز شیوۀ تصحیح شناسایی و معرفی شده است. پس از ارائۀ متن منظوم، با توجه به ارزش نسخه، عکسی از این دست نوشته ضمیمۀ متن شده است تا خوانندگان با دقت در نسخۀ مخطوط، علاوه بر پی بردن به چگونگی روش تصحیح، مواردی در متن، مشکوک و یا مبهم باقی مانده را به مصحح یادآور شوند. برای استفادۀ بیشتر، نمایه ای کامل از ترکیبات، جای ها و کسان، لغات و منابع و مآخذ مورد استفاده، بیان گردیده است.

فهرست مطالب کتاب:

پیش گفتار

نگاهی به منظومه های غنایی در ادب فارسی

نیاز شیرازی کیست

آثار نیاز

سبک شعری نیاز در فیروز و نسرین

نگاهی به داستان

بررسی و تحلیل داستان

نگاهی به دست نوشتۀ منحصر به فرد منظومه

رسم الخط نسخه

روش تصحیح

علامت های اختصاری

متن منظومه

تصویر صفحاتی از نسخه

فهرست ها

نپنداری مرا میل افسانه است/ که از افسانه ام مطلب بهانه است.
بهانه شاهدی شیرین چو آید / نخستش پرده ای، بر چهره باید
از آن تا چشم بدخواهان شود دور/ بباید بودنش در پرده، مستور
که گر بی پرده گردد حسن بی باک/ نباشد هرگز ایمن از هوسناک
چه گر از پرده، حسنی بی مدارا/ شود هر گاه و بیگه، آشکارا.
کاربر گرامی توجه داشته باشید که این بخش صرفا جهت ارائه نظر شما در رابطه با همین مطلب در نظر گرفته شده است. در صورتی که در این رابطه سوالی دارید و یا نیازمند مشاوره هستید از طریق تماس تلفنی و یا بخش مشاوره اقدام نمایید.
نام و نام خانوادگی
پست الکترونیک
نظر
کد امنیتی
شما هم می توانید گزیده انتخابی خود از کتاب را ثبت کنید.
نام و نام خانوادگی
عنوان
برگزیده
کد امنیتی
محصولات مرتبط
بازدیدهای اخیر شما