ابراز نارضایتی رهبر معظم انقلاب از وضعیت کتاب در کشور در نخستین دیدار کتابداران و مسئولان نهاد کتابخانه های عمومی کشور در 29 تیرماه سال 1390، هشداری جدی بود که متأسفانه از سوی مسئولان رسمی و متصدیان حوزه کتاب، مورد توجه قرار نگرفت. مقام معظم رهبری آن دیدار مهم را، بهانه ای برای «تجدید مطلع» در حوزه کتاب خواندند و با بیان برخی آسیب ها و تهدیدهای مهم در این حوزه، پیشنهادهایی را نیز ارائه فرمودند. این پژوهش می کوشد با آسیب شناسی حوزه کتاب در جمهوری اسلامی ایران بر اساس بیانات مقام معظم رهبری و رهنمودهای ایشان، به ارائه الگویی بومی برای پیشرفت در این حوزه، کمک کند.
در گفتار نخست، شاخص های رسمیِ ملی و جهانی توسعه در حوزه کتاب، موردبررسی قرارگرفته و با پیشنهاد شاخص جدید «سرانه تولید کتاب»، گوشه ای از دلیل نگرانی مقام معظم رهبری از وضعیت کتاب در کشور، به نمایش درخواهد آمد. سپس، مشکلات کاهش شمارگان کتاب و نیز مشکلات ناشی از افزایش تعداد عناوین کتاب، برشمرده شده و عدم رعایت الزامات این افزایش، مورد انتقاد واقع می گردد. در گفتار دوم، موضوع «مبانی نظری سنجش سرانه مطالعه» بررسی شده و با بیان سه مقدمه، چگونگی سنجش سرانه مطالعه کتاب تبیین می گردد. در این بخش نیز، سنجش های ملی و جهانی در حوزه سرانه مطالعه، مورد مطالعه تطبیقی قرار می گیرد. سپس بر اساس سنجش های جهانی و داخلی نشان داده می شود که سرانه مطالعه در کشور ما، در حد متوسط کشورهای توسعه یافته است.
در ادامه مسئله همه گیری تبلیغات کتاب و دلایل ضعف در این حوزه بررسی و به برخی از روش های مهم ترویج کتاب خوانی اشاره می شود. سپس موضوع سیرهای مطالعاتی بیان می شود.