احیاگر شرقی: نگاهی به اندیشه و عمل سیاسی سید جمال الدین اسدآبادی

از صدوبیست سال یا صدوبیست، سی سال، سی، چهل سال پیش به این طرف متفکرینی پیدا شدند که اینها درصدد طرح دوبارۀ اسلام و مطرح کردن معارف اسلامی در میان هیاهوی تبلیغاتی فرهنگ غربی که فرهنگ جدید و مدرن به حساب می‌آمد بودند؛ که از این قبیل شخصیتهای معروف مثل سیدجمال‌الدین شناخته شدند.
این‌ها را نسل های امروز به عنوان مصلحین اجتماعی و مبارزین بزرگ و چهره‌های فکری و سیاسی و انقلابی اسلام می‌شناسند؛ که همه این خصوصیات را شما در سیدجمال مشاهده می‌کنید. هنر بزرگ سیدجمال در مبارزۀ سیاسی او نبود، بلکه هنر بزرگ او در این بود که اسلام را به عنوان یک دین زنده و به عنوان یک مایه زندگی و به عنوان یک مکتبی که یک نظام اجتماعی را در خودش دارد دوباره مطرح می‌کرد.
تمام تلاش سیدجمال و حرکت او در آفاق اسلام از شرق تا غرب برای همین بود که می‌خواست این دوباره‌نگری به اسلام را در جوامع اسلامی زنده کند، و آن حالتی را که در گذشته سالیان دراز بر افکار صاحبنظران اسلامی تحمیل شده بود حالت خمودگی اسلامی این را از بین ببرد…