فراخوانی فراخوانی ...

نگاهی به داستان نیمه شبی در حله

پنج‌شنبه 1 خرداد 1393


کتاب نیمه شبی در حله نوشته مظفر سالاری است که اولین بار در سال 82 توسط انتشارات بوستان کتاب قم منتشر و پس از چند سال مجدداً چاپ و روانه بازار شده است.
خلاصه داستان
نیمه شبی در حله داستانی است با صبغه دینی که با محوریت امام زمان(علیه السلام) نگاشته شده است. خلاصه داستان از این قرار است که پسری سنّی به نام هاشم دل داده دختری شیعه به نام ریحانه می شود که در کودکی با یکدیگر همبازی بوده اند و از قضا ریحانه نیز دل در گرو عشق هاشم دارد. حالا پس از سال ها، در جوانی همدیگر را دیده و در پی فرصتی برای ابراز علاقه و عشق خویش هستند. پس از اتفاقاتی که برای آنها می افتد، بالاخره موفق به خواستگاری و ازدواج با یکدیگر می شوند.
این داستان در کنار محور اصلی یعنی عشق هاشم و ریحانه، چند محور دیگر نیز دارد: ماجرای تشرف اسماعیل هرقلی به محضر امام زمان(علیه السلام)، گفتگویی کلامی درباره اعتقاد شیعه به وجود امام زمان(علیه السلام) و پاسخ به چند شبهه در این زمینه، ظلم و ستم حاکمان وقت دنیای اسلام علیه شیعیان و مبارزه و مظلومیت شیعیان در دوران خفقان عباسی و اموی از دیگر مسائل چشمگیری است که در این داستان به آنها پرداخته شده است. از این منظر می توان گفت نیمه شبی در حله یکی از موفق ترین داستان هایی است که « دین » و به طور خاص « تشیع » در متن آن قرار دارد و البته نویسنده به خوبی از عهده طرح مباحث اعتقادی و تاریخی برآمده است.
جذابیت های داستان
نیمه شبی در حله داستانی جذاب و کشش دار است. علت این جذابیت را می شود در سه نکته جستجو کرد: اول اینکه پیرنگ داستان بر عشق دو جوان از دو مذهب متفاوت به یکدیگر بنا شده است. معمولاً پیرنگ های عشقی موجب جذابیت هر داستانی می شود، حال اگر این عشق، همراه با پیچیدگی های غیرمعمول هم باشد، حتماً بر جذاب بودن و کشش داستان می افزاید. علاوه بر این، نویسنده تلاش کرده تا عشق پاک دوجنس مخالف را به تصویر بکشد و باید اذعان کرد که به خوبی توانسته یک عشق خالی از تمایلات جنسی و شهوات را به تصویر بکشد. طوری که خواننده از پاک و آسمانی بودن علاقه هاشم و ریحانه به یکدیگر اطمینان حاصل می کند. ضمن اینکه خلق نفر دوم یا به اصطلاح «رقیب عشقی» برای هاشم، ماجرای رسیدن به ریحانه را کمی پیچیده تر می سازد.
نکته دیگری که باعث کشش خوب داستان نیمه شبی در حله می شود، تعلیق های پی در پی داستان است. داستان اگرچه شروع نسبتاً آرامی دارد اما حوادث یکی پس از دیگری خلق شده و هنوز ماجرایی تمام نشده، ماجرای دیگری شروع می شود. این گره ها خواننده را مشتاق به رسیدن به پایان داستان می کند و این یعنی موفقیت نویسنده.
نکته سومی که داستان نیمه شبی در حله را ممتاز می کند، انتخاب زاویه دید مناسب و غیرکلیشه ای از سوی نویسنده است. راوی داستان، هاشم، یعنی جوان اهل تسنن است و این موجب شده تا از نگاه یک سنّی به وقایع نگریسته شود. شاید اگر راوی ابوراجح یا ریحانه و یا دانای کل بود، نویسنده مجبور به قضاوت درباره برخی مسائل می شد و حتی گفتگوهای اعتقادی بین هاشم و ابوراجح، کمی طرفدارانه به نظر می رسید.

نوجوان یا بزرگسال؟
صفحه شناسنامه کتاب، در سطری این داستان را برای نوجوانان و جوانان و در سطر بعد قابل استفاده برای عموم معرفی کرده است. آقای سالاری بیشتر در عرصه کودک و نوجوان فعالیت داشته اند، اما داستان نیمه شبی در حله را نمی توان به راحتی داستان نوجوان دانست. شاید اگر « خطی بودن داستان» و « طرح ساده مسائل اعتقادی و کلامی» را مهمترین ویژگی های داستان های نوجوان در نیمه شبی در حله بنامیم، نمی توانیم ویژگی دیگری را بیابیم که بر اساس آن، عنوان داستان نوجوان را بر این داستان اطلاق کنیم. در واقع داستان بین نوجوان و بزرگسال در رفت و آمد است و شاید فضای حاکم بر داستان، آن را بیشتر متناسب با بزرگسال نشان دهد تا نوجوان.
شخصیت پردازی
شخصیت پردازی نیمه شبی در حله را متناسب با داستان نمی دانم. برای مثال از شواهد معلوم است که نیت نویسنده از شخصیت ابوراجح، ترسیم یک شیعه انقلابی و مبارز در دوران خفقان خلفای سنّی بوده است. اما خواننده ضمن وقوف به این مساله، چنین چیزی از ابوراجح برداشت نمی کند. وی یک حمامی است که چهره نازیبایی دارد و عاشق قوهای حمامش است و ... . یا اینکه از ابتدای داستان تاکید شده که هاشم زیباست و چهره زیبایی دارد. اما هیچ کجا اشاره نشده که چه چیزی باعث زیبایی او شده؟ منظور از زیبایی چیست؟ کجای هاشم زیباست؟
به نظر می رسد شخصیت ریحانه بیشتر قابل درک و باورپذیر تر از سایر شخصیت های داستان شده است.
با این اوصاف نیمه شبی در حله را باید در زمره داستان های خوب دینی چه از لحاظ فنی و چه از لحاظ محتوایی دانست که می تواند بسط یافته و الگویی برای سایر نویسنده های ارزشی کشورمان قرار گیرد.

کاربر گرامی توجه داشته باشید که این بخش صرفا جهت ارائه نظر شما در رابطه با همین مطلب در نظر گرفته شده است. در صورتی که در این رابطه سوالی دارید و یا نیازمند مشاوره هستید از طریق تماس تلفنی و یا بخش مشاوره اقدام نمایید.
نام و نام خانوادگی
پست الکترونیک
نظر
کد امنیتی
فراخوانی مجدد تصویر
اخبار مرتبط