جامعه ی پلتفرمی: ارزش های عمومی در جهان متصل

کتاب جامعه ی پلتفرمی: ارزش های عمومی در جهان متصل، نوشته‌ی خوزه وان دایک، توماس پول و مارتین دی وال است و با ترجمه سعیده فراهانی و پدرام الوندی در انتشارات همشهری به چاپ رسیده است.

در فصل اول، نویسندگان با تکیه بر چارچوب اقتصاد سیاسی، نظریه‌ای برای درک سازمان جامعه‌ی پلتفرمی ارائه می‌دهند. آن‌ها از سه نیروی محرک یاد می‌کنند: داده‌ای شدن، کالایی شدن و انتخاب. پلتفرم‌ها با فیلتر کردن تعاملات و شکل‌دهی به تصمیمات کاربران، نه‌فقط انعکاسی از ترجیحات ما، بلکه بازآفریننده‌ی آن‌ها هستند.

فصل دوم به سازوکارهای درونی این پلتفرم‌ها می‌پردازد و نشان می‌دهد چطور مدل‌های اقتصادی، فناوری و رفتار کاربران در تعاملی چندوجهی یکدیگر را شکل می‌دهند. از اینجا به بعد، کتاب با ورود به حوزه‌های خاص، چهره‌ی پلتفرم‌ها را در زندگی روزمره‌مان ترسیم می‌کند.

در فصل سوم، وارد فضای رسانه و روزنامه‌نگاری می‌شویم؛ جایی که پلتفرم‌ها نظم سابق اخبار را بر هم زده‌اند. استقلال رسانه‌ای، تنوع دیدگاه‌ها و گزارش‌های معتبر، زیر سایه‌ی الگوریتم‌ها و منطق بازار به چالش کشیده شده‌اند.

فصل چهارم، حمل‌ونقل شهری را در کانون توجه قرار می‌دهد. با تحلیل پدیده‌هایی مانند اوبر و لیفت، نویسندگان تأکید می‌کنند که منافع عمومی در این حوزه به‌سادگی ممکن است قربانی منطق تجاری پلتفرم‌ها شود.

در فصل پنجم، کتاب به حوزه‌ی سلامت می‌پردازد. اپلیکیشن‌های تناسب اندام و سلامت شخصی در کنار فرصت‌هایی که ایجاد می‌کنند، پرسش‌هایی جدی درباره‌ی امنیت داده‌ها، صحت اطلاعات و دسترسی عمومی به منابع بهداشتی برمی‌انگیزند.

فصل ششم نیز به آموزش اختصاص دارد. ورود پلتفرم‌های داده‌محور به مدارس و دانشگاه‌ها، مفاهیمی چون حریم خصوصی، عدالت آموزشی و دسترسی برابر را در معرض بازنگری قرار داده است.

و در نهایت، فصل هفتم کتاب با نگاهی هنجاری به پرسش بنیادین مسئولیت می‌پردازد: چه کسی باید از ارزش‌های عمومی در این ساختار نوین صیانت کند؟ نویسندگان با تأکید بر نقش سه‌گانه‌ی شرکت‌ها، دولت‌ها و جامعه‌ی مدنی، دولت‌ها را مسئول اصلی برقراری توازن میان نوآوری و عدالت اجتماعی معرفی می‌کنند.