کتاب «آسیبشناسی فرهنگ حاکم بر ایران مقارن ظهور اسلام» نوشته سیدحامد نیازی و منتشرشده توسط نشر معارف، پژوهشی تاریخی و تحلیلی است که به بررسی وضعیت فرهنگی، اجتماعی و سیاسی ایران در آستانه ظهور اسلام میپردازد. این اثر میکوشد با نگاهی آسیبشناسانه، زمینهها و شرایط حاکم بر جامعه ایران آن روزگار را واکاوی کند و تصویری روشن از بسترهای تاریخی مواجهه ایرانیان با اسلام ارائه دهد.
این کتاب در اصل پایاننامه کارشناسی ارشد نویسنده در رشته معارف اسلامی با گرایش تاریخ و تمدن اسلامی است. نویسنده با تمرکز بر ایرانِ عصر ساسانی، تلاش کرده است مهمترین چالشها و کاستیهای موجود در ساختارهای فرهنگی، دینی، اجتماعی و سیاسی آن دوره را شناسایی و تحلیل کند.
اهمیت این پژوهش از آنجاست که ایرانِ مقارن با ظهور اسلام، هم از نظر جغرافیایی و هم از نظر تاریخی، یکی از مهمترین مناطق تأثیرگذار در تحولات بعدی جهان اسلام به شمار میآید. از همین رو، شناخت وضعیت این جامعه میتواند به درک بهتر علل و زمینههای گسترش اسلام در ایران کمک کند.
نویسنده در این اثر، فرهنگ و ساختار اجتماعی ایران پیش از اسلام را در ابعاد مختلف مورد بررسی قرار داده است؛ از جمله:
وضعیت دینی و باورهای مذهبی جامعه
ساختار خانواده و جایگاه زنان
نظام آموزشی، علمی و فرهنگی
هنر و حقوق قضایی
ساختار سیاسی و نظامی
وضعیت اقتصادی و معیشتی
روابط اجتماعی و طبقاتی
این تحلیلها با هدف شناسایی آسیبها و ضعفهایی صورت گرفته که به اعتقاد نویسنده در شکلگیری تحولات بعدی نقش داشتهاند.
کتاب در هفت فصل تنظیم شده است:
کلیات و مفاهیم
آسیبشناسی در بُعد دینی
آسیبشناسی نظام خانواده و جایگاه زنان
آسیبشناسی علمی، آموزشی، هنری و حقوقی
آسیبشناسی سیاسی و نظامی
آسیبشناسی اقتصادی
آسیبشناسی روابط اجتماعی
رویکرد تحلیلی و پژوهشی به تاریخ ایران پیش از اسلام
بررسی چندبعدی فرهنگ و ساختارهای اجتماعی ایران ساسانی
استفاده از منابع تاریخی و مطالعات تمدنی
تلاش برای تبیین زمینههای تاریخی پذیرش و گسترش اسلام در ایران
این کتاب برای علاقهمندان به تاریخ ایران، تاریخ اسلام، مطالعات تمدنی و پژوهشگران حوزه فرهنگ و جامعه مناسب است. همچنین دانشجویان رشتههای تاریخ، معارف اسلامی و علوم انسانی میتوانند از مباحث آن برای شناخت بهتر شرایط اجتماعی و فرهنگی ایران در آستانه ظهور اسلام بهره ببرند.