سیری انتقادی در آراء داریوش شایگان

حیات فکری داریوش شایگان را به عنوان یک روشنفکر می ‏توان به دو دوره کلی تقسیم کرد:

الف. دوران سالهای دهه 1350ش تا پیش از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، که تبلور تئوریک آن را می‏توان در کتاب «آسیا در برابر غرب» و نیز کتاب «بُت های ذهنی و خاطره ازلی» مشاهده کرد. شایگان در این دوران تا حد زیادی تحت تأثیر تفکر دکتر سید احمد فردید بود؛ هرچند که در برخی موارد مهم، تفاوت‏ هایی میان اندیشه‏ های فردید و آرای شایگان در کتاب «آسیا در برابر غرب» دیده می ‏شود.

ب. سال های پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، که شایگان به طور تامّ و تمام در مسیر ترویج غرب زدگی مدرن، سکولاریسم اومانیستی و سرمایه‏ داری و دموکراسی نئولیبرال حرکت می‏ کند. شایگان در این دوران، برخی تعلّقاتش به آن چه که خود «تجربه معنوی تمدنهای آسیایی»، «زمینه مشترک تفکر آسیایی» و «راه‏حل آسیایی» می ‏نامید را کنار گذاشته و مخاطبانش را به تسلیم شدن و تلاش برای «وارد شدن به باشگاه جهانی» دعوت می ‏کند.

اگر چه تفاوت‏ های چشمگیری میان آرای شایگان در این دو دوره وجود دارد، اما نقاط محوری مشترکی نیز دیده می‏ شود که زمینه استمرار سیر فکری او را از جایگاه یک «روشنفکر مروّج معنویت سکولاریستی به اصطلاح آسیایی» به جایگاه یک «روشنفکر نئولیبرالیستِ مدافعِ مدرنیته با برخی دلتنگی‏ ها برای معنویت ممسوخ سکولار» فراهم می‏ کند.