در بخشی از کتاب حاضر، با اشاره به تسلط و قدرت آل بویه می خوانیم: «بغداد پایتخت جهان اسلام به دلیل جایگاه مهم و اثربخش، تحولات سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و علمی آن در سدههای چهارم و پنجم هجری تأثیر بسیاری بر سراسر جهان اسلام داشت. قدرتگیری آل بویه شیعی در بغداد و حضور اثربخش برخی فرقه های امامیه، معتزله، حنابله و اشاعره در این شهر، فرآیند تحولات را شتاب بخشید و در نتیجه می توان بغداد این عصر را شهر پیروان اندیشه های مذهبی و کلامی مختلف نام نهاد که زمینه تعامل و ارتباط این فرقه ها را فراهم ساخت و در تولید فکر و اندیشه گام های نویی برداشتند و ارتباط آنان با پیروان برخی ادیان نیز در این زمینه نقش داشته است.»
معرفی محصول
بررسی تحولات فکری اعتقادی و فکری سیاسی امامیه در ارتباط با سه فرقه مهم و اثرگذار در بغداد موضوع این کتاب است. نویسنده در تلاش است تأثیرگذاری و تأثیرپذیری امامیه از سه فرقه فوق را تبیین کند. گرچه برخی مباحث فکری رنگ کلامی دارد اما تلاش بر آن است تا مسایل مورد نظر از منظر تاریخی و با ذکر شواهد تاریخی به بحث گذارده شود. همچنین تعامل مورد نظر، دربردارنده تعامل (همگرایی) و تقابل (واگرایی) بین آنان است. امامیه به عنوان محور اصلی پژوهش با رویکردی اعتدالی در صحنه اندیشه های اعتقادی و سیاسی ظاهر شد و در برابر آن، معتزله با رویکرد عقلانی، روشنگری و دوری گزیدن از محوریت سنت؛ حنابله با رویکرد سنت گرایی و پرهیز از عقل محوری و هر گونه اجتهاد و روشنگری در امر دین و در نهایت اشاعره به عنوان واکنشی در برابر اعتزال و برای جلوگیری از افراط و تفریط معتزله و حنابله، به اندیشه های اعتدالی روی آورده و محور تفسیر دین را سنت دانسته و توجه به عقل را نیز ضروری پنداشتند.