فلسفه نوین بریتانیا

منظور از فلسفه نوین بریتانیا، فلسفه ‫ای است که راسل و مور با اعراض از ایده‫ آلیسم آلمانی بنیان‫گذاری کردند. این سنت امروزه به فلسفه تحلیلی مشهور است. مصاحبه مقدماتی مگی با آنتونی کوئینتن به فرایند شکل‫ گیری و شرح مختصری از تحولات این سنت تا دهه هفتاد مربوط است. کوئینتن در این فصل نشان می‫دهد که چگونه دو گرایش عمده در سنت تحلیلی به وجود آمد؛ گرایش اول تحصل‫گرایان منطقی بودند که در پی توجیه علم تجربی برآمدند و گرایش تحلیل زبان به که بررسی نسبت معنای گزاره‫ها و امر واقع می‫پرداخت.

برایان مگی برای اهالی کتاب نامی آشناست. او در آثاری همچون فلاسفه بزرگ و مردان اندیشه با بیانی ساده و درعین حال استوار و دقیق، مقدمات ورود به دنیای فلسفه را فراهم کرده است. کار او را از این حیث می‫توان با کار آنتونی گیدنز در اثر مشهورش جامعه‫شناسی مقایسه کرد. البته با این تفاوت که مگی از مشهورترین شارحان حال حاضر جهان برای توضیح چیستی فلسفه و عمده‫ترین آراء فیلسوفان بزرگ تاریخ استفاده می‫کند. در واقع آثار مگی را نه یک نویسنده، که مجموعه‫ای از متخصصان می‫نویسند. از این‫رو نباید نگران سلطه رویکردی خاص در شرح فیسوفان بزرگ باشیم. به دیگر سخن، تمام تلاش مگی و همکارانش، ارانه شرحی بی‫طرفانه به منظور شناخت مقدماتی و در عین حال دقیق از فلاسفه بزرگ است. شاید سِّر اقبال به او نیز در همین تلاش نهفته است. به هر حال، با وجود سابقه روشن و درخشان مگی در ذهن فارسی زبانان، خبر انتشار ترجمه اثری دیگر از او می تواند بسیار مسرت بخش باشد. پیش از این، علاوه بر دو اثر فوق، سرگذشت فلسفه، داستان فلسفه و فلسفه شوپنهاور نیز از مگی به فارسی ترجمه شده بود. اکنون کار مهم دیگری از او با عنوان " فلسفه نوین بریتانیا" در اختیار خوانندگان قرار گرفته است. این اثر را ابوالفضل رجبی ترجمه و انتشارات نقش جهان منتشر کرده است. فلسفه نوین بریتانیا نیز همچون دو اثر دیگر مگی، حاصل مصاحبه‫های او با صاحب نظران حوزه‫های خاص فلسفه – و در اینجا فلسفه معاصر بریتانیایی- است. کتاب از چهارده مصاحبه - شامل مقدمه، نتیجه‫گیری،8 مصاحبه درباره نظریه‫پردازان صاحب‫نام سنت تحلیلی از جمله راسل، ویتگنشتاین، پوپر، مور، اوستین، آیر، استراسون و رایل و 4 مصاحبه درباره نسبت فلسفه با دین، هنر، اخلاق و نظریه اجتماعی - تشکیل شده است.

مگی در فصل اول با استوارت همپشر و در فصل هشتم در میزگردی با حضور پوپر، استراسون و وارناک بحث نسبتاً مفصلی را درباره راسل ترتیب می‫دهد. چنانکه در این دو مصاحبه می‫خوانیم تقریباً تمام مسائل مهم سنت تحلیلی با راسل آغاز می‫شود. به بیان دیگر می‫توان در تمام صورتبندی‫های مهم مسائل فلسفه تحلیلی ردپای راسل را مشاهده کرد. در این دو فصل نوآوریهای راسل و سهم او در سنت تحلیلی مورد بحث قرار می‫گیرد. به همین ترتیب دیوید پیرس در فصل دوم از ویگنشتاین و دو جهت‫گیری عمده و متعارض او سخن می‫گوید؛ این دو فلسفه چیستند؟ چه نسبتی با یکدیگر دارند؟ و هر یک چه پیامدهای را به بار آوردند؟ در فصل‫های سوم، چهارم، ششم و هفتم، به ترتیب آیر، پوپر، رایل و استراسون از خودشان می‫گویند. یعنی هر یک شرحی دسته اول از خود ارائه می‫دهند. برای کمتر فیلسوفی در فهرست کسانی که مگی به آنها پرداخته، چنین امکانی وجود داشته است. فصل پنجم جفری وارناک به شرح مور و اوستین می پردازد. چنانکه پیشتر گفته شد، مور به همراه راسل سهمی اساسی در شکل‫گیری سنت تحلیلی داشت. وارناک با شرح آرای مور این سهم را تشریح می‫کند.

علاوه بر این فیلسوفان، فصول نهم تا دوازدهم به فلسفه ‫های دین، اخلاق، نظریه اجتماعی و هنر اختصاص دارد. در خاتمه نیز نسبت سنت تحلیلی با دیگر مکاتب فلسفی معاصر و جایگاه آن در عصر حاضر با آلن مونته ‫فیوره به بحث گذاشته می‫شود.

بدین ترتیب مجموعه‫ ای نسبتاً مفصل و جامع درباره فلسفه بریتانیایی در قرن بیستم فراهم می‫آید. این کتاب برای نوآموزان سنت تحلیلی، مقدمه ‫ای پربار است و متخصصان نیز نمی‫توانند خود را بی‫ نیاز از مطالعه این مجموعه جالب توجه بدانند.