اسرارنامه

در بخش یازدهم کتاب می خوانیم:



حکیم هند سوی شهر چین شد / بقصر شاه ترکستان زمین شد

شهی می دید طوطی هم نشینش / قفس کرده ز سختی آهنینش

چو طوطی دید هندو را برابر / زفان بگشاد طوطی هم چو شکر

که از بهر خدا ای کار پرداز / اگر روزی بهندستان رسی باز

سلام من بیارانم رسانی / جوابی بازآری گر توانی

بدیشان گوی آن مهجور مانده / ز چشم هم نشینان دور مانده

بزندان و قفس چون سوگواری / نه هم دردی مرا نه غم گساری

چه سازد تا رسد نزد شما باز / چه تدبیرست گفتم با شما راز

حکیم آخر چو با هندوستان شد / بر آن طوطیان دلستان شد

هزاران طوطی دل زنده می دید / بگرد شاخها پرنده می دید

گرفته هر یکی شکر بمنقار / همه در کار و فارغ از همه کار

فلک سر سبز عکس پر ایشان / مگس گشته همای از فرایشان

حکیم هند آن اسرار برگفت / غم آن طوطی غمخوار بر گفت

چو بشنودند پاسخ نیک بختان / در افتادند یک سر از درختان

چنان از شاخ افتادند بر خاک / که گفتی جان برآمد جمله را پاک

ز حال مرگ ایشان مرد هشیار / عجب ماند و پشیمان شد ز گفتار

بآخر سوی چین چون باز افتاد / سوی آن طوطی آمد راز بگشاد

که یاران از غم تو جان نبردند / همه بر خاک افتادند ومردند

چو طوطی آن سخن بشنید در حال / بزد اندر قفس لختی پر و بال

چو بادی آتشی در خویشتن زد / تو گفتی جان بداد او نیز و تن زد

یکی آمد فریب او نبشناخت / گرفتش پای و اندر گلخن انداخت

چو در گلخن فتاد آن طوطی خوش / ز گلخن بر پرید و شد چو آتش

نشست او بر سر قصر خداوند / حکیم هند را گفت ای هنرمند

مرا تعلیم دادند آن عزیزان / که هم چون برگ شو بر خاک ریزان

طلب کار خلاصی هم چو ما کن / رهایی بایدت خود را رها کن

بمیر از خویش تا یابی رهایی / که با مرده نگیرند آشنایی

هرانگاهی که از خود دست شستی / یقین دان کز همه دامی بجستی

بجای آوردم از یاران خود راز / کنون رفتم بر یاران خود باز

همه یاران من در انتظارم / من بی کار اینجا بر چه کارم

چو تو مردی بهم جنسان رسیدی / بخلوت گاه علوی آرمیدی

چو مردی زندهٔ جاوید گشتی / خدا را بندهٔ جاوید گشتی

چه خواهی کرد گلخن جای تو نیست / قبای خاک بر بالای تو نیست

عزیزا جهد کن گر راز جویی / که با خود راز خود می بازجویی

برون گیری زچندین پرده خود را / پدید آری بخاصیت خرد را

چو وقت خواب می آید فرازت / چرا می دارد از اسرار بازت

بوقت خواب بی خود می بمانی / چگونه هم رهت گردد معانی

بدان سان رغبتی داری تو در خواب / که یکسانست با تو آتش و آب

چو راه پنج حس در خواب بستت / چرا ذوقی ندارد جان مستت

وگر گویی که جان ز آنست بی ذوق / که دارد سوی خود ببریدن شوق

چرا وقت ریاضت جان هشیار / ترا در ذوق می آرد بیک بار

غرض اینست ای جویندهٔ راز / که تو خفته نیایی خویش را باز

چو خفتی قطره افتادت بقلزم / شدی در بی خودی یا در خودی گم

ببیداری اگر از خود شوی دور / چو خفتی گشتی اندر بی خودی نور

دلت از خود ببیداری نشان یافت / که بیداری ببیداری توان یافت

وگرنه شب نم تاریک روشن / درین دریا بود چون شیر و روغن

یکی کو شیر او درآب شد خوش / ولی روغن جداگشت و مشوش

مشو اینجا حلولی ای فضولی / که نبود مرد مستغرق حلولی