فراخوانی فراخوانی ...

دکتر شریعتی جستجوگری در مسیر شدن

گفتارهای شهید بهشتی درباره دکتر شریعتی

مولف : سید محمد حسینی بهشتی

تحقیق و تنظیم کتاب : بنیاد نشر آثار و اندیشه های شهید دکتر بهشتی

ناشر کتاب : روزنه

سال نشر : 1390

تعداد صفحات : 123

خرید پیامکی این محصول
جهت خرید پیامکی این محصول، کد محصول، نام و نام خانوادگی، آدرس و کد پستی خود را به شماره زیر ارسال نمایید: 10003022
45,000 ریال
افزودن به سبد سفارش

معرفی کتاب

در تاریخ هر مرز و بوم، چهره هایی وجود دارند که نام آنها در شمار برجستگان تاریخ ثبت شده است. بعضی از این نامها در روایت تاریخ فرهنگ و اندیشه جوامع بگونه ای مطرح هستند که براستی فهم و درک هویت تاریخی و فرهنگی هر جامعه بدون آنها ممکن نیست. درست همین اهمیت درخور توجه است که شناخت این چهره ها را امری لازم می سازد. اما تاریخ سرزمین ما نشان داده است که در شناخت اندیشمندان و مصلحان اجتماعی، در بسیاری از موارد، به افراط و تفریط در غلتیده ایم: یا در بزرگداشت آنان چنان قلم زده و سخن رانده ایم که راه را بر هر نقد و بررسی سازنده و پرثمر بسته ایم و یا چونان در مذمت آنان کوشیده ایم که یاد و گرامیداشت خصائل پسندیده آنان و آثار گرانقدرشان را فرو گذاشته ایم.

در میان این چهره های مؤ ثر باید از دکتر علی شریعتی نام برد که بویژه در دهه های چهل و پنجاه، حضور و نشر افکار و مباحث او در نهضت احیای اسلامی سرزمینمان نقشی بس مهم و انکارناپذیر ایفا نموده است.
نوشتارها و گفتارهای وی در مشهد و پس از آن در حسینیه ارشاد سبب شد که جوانان سرخورده از نحله های اخلاقی و مشربهای فکری شرقی و غربی، فوج فوج به دامان اسلام، و این بار با قرائتی گیرا و زنده و حیاتبخش، باز گردند. اما صد افسوس که در همان زمان نیز شاهد افراط و تفریط در میان هواداران و مخالفان او بودیم و هزاران افسوس که ستایش ها و مذمت گویی ها بیش از آنکه به اندیشه هایش معطوف باشد و به آثار منتشر شده اش مستند، بر احساسات و شنیده ها استوار بود و بجای گفتگوهای راهگشا و راهنما، فضایی سخت آلوده به جدلها و جدالهایی بوجود آمد که هیچ اثری از ادب دیرین اسلامی شنیدن گفته ها و پیروی از بهترینشان در آن به چشم نمی خورد و عنصر تقوی در آن سخت کم رنگ و مایه بود چنانکه دل آن اندیشمند جستجوگر را نیز سخت به درد آورد.
دستگیری، زندان، هجرت و مرگ نابهنگام او، هر چند در تسریع حرکتهای اجتماعی منتهی به انقلاب اسلامی شکوهمند مردم ایران در سال 1357 نقشی انکارناپذیر داشت، اما نهضت احیای اندیشه اسلامی را از اندیشمندی گرانقدر محروم ساخت. پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز گفتگو درباره وی ادامه یافت و با کمال تأسف، دیگربار، افراط و تفریطها، نسل جوان تشنه حقیقت را از فهم و درک درست اندیشه های وی محروم ساخت.

کتاب حاضر با هدف ارایه تصویری منصفانه و عالمانه از آن اندیشمند فرزانه منتشر می شود.
آیت الله شهید دکتر بهشتی، که خود از مشارکت کنندگان جدی و ژرف نگر نهضت احیای اندیشه اسلامی شمرده می شد، از معدود افرادی بود که خواستار شناخت واقعیتها و بهره گیری از نقاط قوت آثار دکتر شریعتی بودند. وی که در برنامه ریزی های حسینیه ارشاد مورد مشورت قرار می گرفت و خود نیز به ایراد گفتارهایی در آن کانون اندیشه و فرهنگ مبادرت می ورزید، همواره درباره دکتر شریعتی و آثار او مورد سؤ ال قرار می گرفت واز همین روی با مطالعه دقیق آثار و مجالست و گفتگوی صمیمانه اما نقادانه با دکتر شریعتی، سعی در فهم و درک مواضع فکری وی نمود و آنگاه که صداقت و تشنگی برای دریافت حقایق و تلاش بی شائبه برای نشر معارف اسلامی را در او لمس و درک نمود، بی باکانه و بدون واهمه از هجمه روشنفکران دین گریز از یک سوی و متحجران کج اندیش از سوی دیگر، به روشنگری پرداخت و در این راه چه لطمات و صدمات که متحمل نشد، چنانچه در لابلای سطور این کتاب نیز از درد و رنجی که در راه دفاع از حقیقت بر او رفته است اشارتها می توان یافت.

اما آنچه به موازات طرح دیدگاههای آیت الله شهید بهشتی درباره دکتر شریعتی، ما را در انتشار آن مشوق شد شیوه بحث ایشان در بخشهای مختلف این کتاب (بویژه در بخش دوم آن) است.
نخستین بخش کتاب به گفتاری از آیت الله شهید دکتر بهشتی اختصاص دارد که در تاریخ29/3/59 در دانشکده نفت آبادان ایراد شده است. در این گفتار از خاستگاه اجتماعی دکتر شریعتی، اینکه وی خود را ساخته و پرداخته رنج می دانست، ویژگی های شخصیت او، تشنگی او برای دانستن و جستجوگری، اندیشه پویا و پرتحرک و خلاق او سخن رانده شده است.
شاه بیت گفتار آیت الله بهشتی را شاید بتوان در این عبارت یافت: "دکتر چنین کسی بود، آرائش، اندیشه هایش، برداشتهای اسلامی اش، برداشتهای اجتماعی اش در حال دگرگونی و در مسیر شدن بود چون انسان، موجودی است در حال شدن، نه فقط انسان، همه موجودات عالم طبیعت واقعیتهای شدنی هستند ولی انسان در میان همه موجودات شدنش شگفت انگیزتر است."(صفحه 28 همین کتاب) بخش دوم کتاب به دو گفتار از ایشان اختصاص دارد که در پاسخ به ایراداتی بوده است که آیت الله مصباح در آن زمان بر آثار دکتر شریعتی و بویژه مسئله خاتمیت وارد ساخته بودند که لازم است درباره آن توضیحاتی داده شود.

مدرسه علمیه منتظریه قم که به نام بانی خیر آن مرحوم حقانی زنجانی مشهور شده است، بدنبال احساس نیاز به تجدیدنظر در برنامه های معمول زمانه در مدارس علمیه و با همت آیت الله شهید دکتر بهشتی و گروهی از همفکران و یاران ایشان از جمله آیت الله شهید قدوسی، آیت الله جنتی و آیت الله مصباح پا گرفت.
با وجود آنکه اساتیدی که برای همکاری بدانجا فرا خوانده شده بودند درباره اصلاح نظام آموزشی خود از دیدگاههایی همسو برخوردار بودند، طبیعی است که در زمینه های دیگر، بویژه شیوه های متناسب در مبارزه اجتماعی و سیاسی علیه نظام ستمشاهی و برخورد باافکار و عقاید رایج در جامعه آنروز ایران، الزاماً به یکسان نمی اندیشیدند و دارای سلیقه های مختلف بودند.
با این همه، شهید آیت الله بهشتی که سابقه دوستی و آشنایی با برخی از مدرسان و مربیان آن مدرسه برای او با قدمتی دیرینه و صمیمیتی خالصانه درآمیخته بود، به همکاری مجدانه و دلسوزانه با آن جمع همت گماشت که بررسی نتایج درخشان آن فرصتی دیگر می طلبد.
نکته آموزنده در این همکاری (و دیگر مجموعه هایی که آن شهید فرزانه در آنها مشارکت داشت) این بود که ربع قرن فعالیت اجتماعی و سیاسی، اهمیت کار گروهی را چنان به ایشان نمایانده بود و خصلت تقریباً منحصر به فرد ایشان در کسب ویژگیهای ضروری برای فعالیت دسته جمعی چنان در ایشان بارز بود که وجود موانع کوچک و بزرگ راه را آسان می ساخت.

اما آنچه درباره بخش دوم کتاب باید گفت این است که نمونه ای است قابل تأمل در شیوه برخورد با آرأ مخالف: در عین صراحت و صلابت، با احترام و حفظ حرمت اشخاص درآمیخته؛ در عین بررسی و نقد و نظر علمی، پایبند و متوجه به موازین اخلاقی در عین ایجاز، همراه با وسواس و دقت در انتخاب واژه ها و عبارات و متکی به استناد دقیق به منابع و مآخذ.
همانطور که از فحوای این گفتار برمی آید، دو گفتار مذکور در پاسخ به ایراداتی بوده است که آیت الله مصباح یزدی در جلسه پایانی درس نهایه در مدرسه منتظریه بر دیدگاه دکتر شریعتی در مورد مسئله خاتمیت وارد ساخته بودند. طلاب مدرسه از آیت الله بهشتی در این باره نظرخواهی می کنند و ایشان پاسخ را موکول به مطالعه دقیق ایرادات طرح شده و مراجعه به کتابهای دکتر شریعتی می نماید و از آنجا که طی تابستان به سفر معمول سالانه به مشهد مقدس مشرف می شد، از آنان می خواهد که در منزل استیجاری که در آن سکونت داشت گرد هم آیند تا دیدگاه خود را مطرح سازد. جالب توجه اینکه تأثیر آن جلسه بحث و گفتگو تا زمانی مدید در اذهان جستجوگر طلاب مدرسه برجای ماند که شرح آن را فرصتی دیگر نیاز است.
نکته دیگر اینکه با وجود صراحت در نقد نظرات آقای مصباح، توصیه فراوان به حفظ حرمت ایشان به عنوان مدرسی دلسوز و تلاشگر شده است تا مبادا فضای سالم برای گفتگو و مناظره علمی به عصبیت و هوای نفس آلوده گردد. و بالاخره، همچنانکه در طول کتاب نیز مشهود است، نکته سخت چشمگیر، پایبندی به اصول و مواضع بنیادین در قبال مسئله دکتر شریعتی در گفتارها و مصاحبه های گوناگون، چه پیش و چه پس از پیروزی انقلاب اسلامی، و پرهیز از فرصت طلبی هایی است که دامان بسیاری از بزرگان این نهضت را گرفته بود. در بخش سوم، چهار مصاحبه از آیت الله شهید بهشتی درج شده است.

«نقش شریعتی در جنبش دانشجویی خارج از کشور» بخشی از یک گفتگوست که در پاسخ به اظهارات ابوالحسن بنی صدر در آستانه انتخاب اولین رئیس جمهور ایران بیان گردیده.
«شریعتی، درخششی در تاریخ انقلاب و اسلام» مصاحبه ای است که به تاریخ24/3/1360 در روزنامه اطلاعات منتشر شده.
مصاحبه سوم به عنوان «شریعتی همواره رو به اصالت اسلامی پیش می رفت» به تاریخ 29/3/1360 انتشار یافت.
چهارمین مصاحبه، با مجله راه زینب، به تاریخ22/2/1360 و با عنوان «دکتر شریعتی از استعدادها و قریحه های برجسته زمان ماست» صورت گرفته است که در چاپهای قبلی این کتاب نیامده بود.
کاربر گرامی توجه داشته باشید که این بخش صرفا جهت ارائه نظر شما در رابطه با همین مطلب در نظر گرفته شده است. در صورتی که در این رابطه سوالی دارید و یا نیازمند مشاوره هستید از طریق تماس تلفنی و یا بخش مشاوره اقدام نمایید.
نام و نام خانوادگی
پست الکترونیک
نظر
کد امنیتی
فراخوانی مجدد تصویر
محصولات مرتبط
اخبار مرتبط