آدم آدم است، بچه فیل، استنطاق لوکولوس

معرفی کتاب آدم آدم است، بچه‌فیل، استنطاق لوکولوس

کتاب «آدم آدم است، بچه‌فیل، استنطاق لوکولوس» در نگاه اول نامی عجیب و پررمزوراز دارد؛ اما کافی است کتاب را ورق بزنید تا دلیل این نام را بفهمید. این کتاب مجموعه‌ای از سه نمایشنامه «آدم آدم است»، «بچه‌فیل» و «استنطاق لوکولوس» از برتولت برشت، نمایشنامه‌نویس و شاعر نامدار آلمانی، است؛ سه اثری که هرکدام با فضایی متفاوت، بخشی از دغدغه‌های فکری و اجتماعی برشت را به نمایش می‌گذارند.

این مجموعه با ترجمه شریف لنکرانی و توسط انتشارات خوارزمی منتشر شده است و برای علاقه‌مندان به نمایشنامه و آثار برشت، فرصتی برای خواندن سه اثر متفاوت از این نویسنده فراهم می‌کند.

آدم آدم است؛ وقتی انسان می‌تواند تغییر کند

در میان سه نمایشنامه این مجموعه، «آدم آدم است» جایگاه ویژه‌ای دارد. برشت این نمایشنامه را در سال 1926 نوشت و در آن به موضوعاتی مانند جنگ، تغییر هویت انسان، مسئولیت اجتماعی و تأثیر محیط بر شخصیت فرد پرداخت.

داستان نمایشنامه در هند می‌گذرد؛ سرزمینی که در زمان نگارش اثر تحت سلطه استعمار بریتانیا بود. انتخاب این فضا به برشت اجازه می‌دهد موضوعاتی مانند جنگ و استعمار را وارد داستان کند و از خلال سرگذشت شخصیت‌ها، درباره تغییر هویت انسان و نقش شرایط اجتماعی در شکل‌گیری رفتار او پرسش‌هایی جدی مطرح کند.

با این حال، فضای نمایشنامه کاملاً تلخ و جدی نیست. برشت از طنز و موقعیت‌های کمیک کمک می‌گیرد تا مفاهیم سنگینی مانند جنگ و خشونت را روایت کند. همین کنار هم قرار گرفتن طنز و تلخی، یکی از ویژگی‌های جذاب «آدم آدم است» است.

تئاتر حماسی؛ نمایشی برای فکر کردن

«آدم آدم است» از آثار مهم دوره آغازین فعالیت برشت در مسیر شکل‌گیری تئاتر حماسی به شمار می‌آید. در تئاتر حماسی، هدف فقط سرگرم کردن تماشاگر یا غرق کردن او در احساسات داستان نیست؛ مخاطب باید بتواند درباره آنچه می‌بیند فکر کند و نسبت به اتفاقات و رفتار شخصیت‌ها موضعی آگاهانه داشته باشد.

برشت با فاصله گرفتن از شیوه‌های رایج روایت نمایشی، تلاش می‌کند تماشاگر را از یک مشاهده‌گر صرف به مخاطبی فعال تبدیل کند؛ مخاطبی که بعد از تمام شدن نمایش، همچنان درباره آنچه دیده است سؤال دارد.

بچه‌فیل؛ ادامه‌ای کوتاه و متفاوت

نمایشنامه «بچه‌فیل» اثری کوتاه‌تر است که با شخصیت‌های «آدم آدم است» ارتباط دارد و می‌توان آن را ادامه‌ای برای فضای نمایشنامه نخست دانست.

در این نمایشنامه، همان شخصیت‌ها در موقعیتی عجیب و متفاوت قرار می‌گیرند و برشت بار دیگر از طنز و موقعیت‌های غیرمنتظره استفاده می‌کند. کوتاهی اثر و فضای متفاوت آن، تنوع جالبی به مجموعه بخشیده است.

استنطاق لوکولوس؛ محاکمه یک ژنرال در جهان مردگان

سومین نمایشنامه، «استنطاق لوکولوس»، فضای متفاوتی با دو اثر قبلی دارد. این بار برشت سراغ لوکولوس، ژنرال رومی می‌رود؛ شخصیتی که پس از مرگ در برابر دادگاهی در جهان مردگان قرار می‌گیرد و باید درباره اعمال خود پاسخگو باشد.

برشت با استفاده از این موقعیت داستانی، سراغ موضوعاتی مانند جنگ، قدرت و مسئولیت انسان در برابر اعمالش می‌رود. قرار گرفتن یک فرمانده نظامی در جایگاه متهم، نگاه معمول به مفهوم قهرمانی و پیروزی را به چالش می‌کشد و خواننده را با پرسش‌هایی درباره نتیجه و پیامد جنگ روبه‌رو می‌کند.

چرا نمایشنامه‌های برشت هنوز خواندنی‌اند؟

یکی از ویژگی‌های آثار برشت این است که موضوعات آن‌ها به دوره تاریخی خودشان محدود نمی‌ماند. جنگ، قدرت، مسئولیت فردی، هویت، استعمار و تأثیر شرایط اجتماعی بر انسان همچنان موضوعاتی هستند که می‌توان درباره‌شان خواند و فکر کرد.

برشت توانست طنز، سیاست، فلسفه و مسائل انسانی را در کنار هم قرار دهد و از دل آن‌ها نوعی تئاتر متفاوت بسازد؛ تئاتری که از مخاطب می‌خواهد فقط داستان را دنبال نکند، بلکه درباره آنچه می‌بیند نیز فکر کند.

به همین دلیل، آثار او در کشورهای مختلف ترجمه و اجرا شده‌اند و همچنان بخشی از ادبیات نمایشی قرن بیستم را تشکیل می‌دهند.

سه نمایشنامه، سه نگاه به انسان و جامعه

قرار گرفتن این سه نمایشنامه در یک مجموعه، فرصت خوبی برای آشنایی با وجوه مختلف نمایشنامه‌نویسی برشت فراهم می‌کند.

«آدم آدم است» با جنگ و تغییر هویت انسان درگیر می‌شود، «بچه‌فیل» با زبانی کوتاه و طنزآمیز ادامه‌ای متفاوت برای فضای نمایش نخست می‌سازد و «استنطاق لوکولوس» به سراغ جنگ، قدرت و مسئولیت می‌رود.

اگر به نمایشنامه، تئاتر، ادبیات نمایشی، آثار برتولت برشت و داستان‌هایی با مضمون اجتماعی علاقه دارید، این مجموعه می‌تواند راهی برای ورود به جهان فکری یکی از مهم‌ترین نمایشنامه‌نویسان قرن بیستم باشد.

«آدم آدم است، بچه‌فیل، استنطاق لوکولوس» را از پاتوق کتاب فردا بخوانید

اگر دوست دارید نمایشنامه‌هایی بخوانید که در کنار داستان و طنز، شما را با پرسش‌هایی درباره انسان، جنگ، قدرت، هویت و مسئولیت اجتماعی روبه‌رو کنند، این مجموعه می‌تواند انتخابی جذاب باشد.

کتاب «آدم آدم است، بچه‌فیل، استنطاق لوکولوس» با ترجمه شریف لنکرانی و منتشرشده توسط انتشارات خوارزمی را از پاتوق کتاب فردا تهیه کنید و با سه نمایشنامه متفاوت از برتولت برشت همراه شوید.