فراخوانی فراخوانی ...

مهدی گلشنی

امروز در غرب موضوع ارتباط و جایگاه علم و دین بیش از هر زمان دیگری مورد توجه قرار گرفته است؛ در همین راستا، پیشنهادات رهبر معظم انقلاب در طرح عناوینی چون تولید علم و نظریه پردازی، جنبش نرم افزاری می باشد، تأکیدی برای یافتن راههای عملی در تعیین جایگاه دین در رابطه با علم می باشد.
 
متأسفانه در سالهای پس از انقلاب اسلامی علی رغم تلاش های زیادی برای برقراری رابطه بین حوزه و دانشگاه از طریق تأسیس شوراهای فرهنگی، اعزام طلاب به کشورهای غربی برای اخذ مدارک علمی بویژه در علوم انسانی، برگزاری سمینارها و همایش های متعدد برای ایجاد تحولات در عرصه های علمی، هنوز به شکل روشنی منزلت واقعی دین اسلام در علوم رایج تبین نگردیده است؛ و حتی با گسترش کمّی مراکز عالی آموزش و امکان تحصیلات عالیه برای جوانان، احساس انفعال نسبت به غرب افزایش یافته و بعضاً دربین برخی اقشار جامعه و مجریان احساس حقارت به علم و تکنولوژی غربی گسترش یافته است.
 
به این منظور می بایست مراکز تحقیقاتی تمرکز خود را بیشتر به طرح های بنیادین و مطالعات زیربنایی و محتوایی نسبت به علوم حوزوی و دانشگاهی و برای تولید علوم انسانی برمبنای دین، خصوصیات بومی و فرهنگی ایران معطوف می نماید که تاکنون چنین اقدامی صورت نگرفته است و کماکان این دو مقوله موازی یکدیگر و با اهداف خود به تربیب جوانان می پردازند امّا در نهایت موفقیت از آن نظریه ای است که معادله اجرایی برای تربیت کارشناس در اداره جامعه را دارا باشد. نکته قابل توجه اینکه، امروز در جامعه ما افراد معتقد به تولید علم برمبنای دین و توانمند دیدن دین اسلام در تولید محتوای علمی بسیار معدود هستند.
 
از معدود افرادی که در این حوزه تلاش بسیاری در معرفی ارتباط علم و دین نموده اند، دکتر مهدی گلشنی رئیس سابق پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی می باشد.
 
معرفی اجمالی
دکتر مهدی گلشنی، متولد 1317، اصفهان
تحصیلات
-لیسانس فیزیک از دانشگاه تهران، 1339
-دکترای فیزیک از دانشگاه کالیفرنیا (برکلی / آمریکا)، 1348
 
مسئولیت ها
-عضو هیأت علمی دانشگاه صنعتی شریف (از 1349 تاکنون)، استاد دانشگاه صنعتی شریف (از 1364 تاکنون)
-عضو پیوسته فرهنگستان علوم (از ابتدای آن) و رئیس گروه علوم پایه آن (از 1369 تا 1379)
-سرپرست گروه علوم پایه شورای عالی برنامه ریزی (از 1369 تا 1380)
-عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی (از 1375 تاکنون)
-رئیس دانشکده فیزیک دانشگاه صنعتی شریف (از 1352 تا 1354و از 1366 تا 1368)
-معاون آموزشی و دانشجویی دانشگاه صنعتی شریف (از 1357 تا 1359)
-رئیس (و بنیانگذار) گروه فلسفه علوم دانشگاه صنعتی شریف (از 1374تاکنون)
-رئیس پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی (از 1372 تا 1388 )
 
برخی عضویت ها در مجامع علمی
-فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران
-انجمن فیزیک ایران
-انجمن مدرسان فیزیک آمریکا
-انجمن بین المللی علم و دین (کمبریج، انگلستان)
-انجمن اروپایی علم و الهیات
-مرکز الهیات و علوم طبیعی (برکلی، آمریکا)
-مرکز اسلام و علم (کانادا)
-مؤسسه علم و دین مِتانِکسوس (فیلادلفیا، آمریکا)، و...
 
خدمات علمی- فرهنگی
-پایه گذاری گروه فلسفه علم دانشگاه صنعتی شریف (اولین نهادی که در ایران عهده دار تربیت دانشجو در رشته فلسفه علم است)
-مشارکت در راه اندازی دوره دکترای فیزیک در دانشگاه صنعتی شریف (اولین دوره دکترای فیزیک در ایران)
-پایه گذاری تحقیقات در زمینه «فیزیک بنیادی» در ایران
-فعال کردن تحقیقات در زمینه های «علم و دین» و «فیزیک و فلسفه» در ایران
-مشارکت در برنامه ریزی و تأسیس مرکز تحقیقات فیزیک نظری و ریاضیات
-عضو مؤسس انجمن بین المللی علم و دین (کمبریج، انگلستان)
-مشاوره و مشارکت در پروژه کنفرانس علم و جستجوی معنویت (1998 ـ برکلی، آمریکا) که نقطه عطفی در تاریخ مناسبات علم و دین در غرب محسوب می شود.
-راه اندازی مرکز تحقیقات امام علی(ع)، پژوهشکده اقتصاد، گروه اندیشه سیاسی اسلام، گروه غرب شناسی و گروه علم و دین در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
 
برخی آثار
-قرآن و علوم طبیعت، (تهران: انتشارات امیرکبیر، 1364)؛ چاپ سوّم: نشر مطهر، 1380.
-تحلیلی از دیدگاههای فلسفی فیزیکدانان معاصر، (تهران: انتشارات امیرکبیر، 1369)؛ چاپ سوّم: نشر فرزان روز، 1380، با پیشگفتاری از مرحوم استاد محمدتقی جعفری (ره)؛ (برنده جایزه کتاب سال 1370)
-از علم سکولار تا علم دینی، (تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1377)؛ چاپ دوّم: 1380.
ترجمه عربی این کتاب در بیروت در دست انتشار است.
-علم و دین و معنویت در آستانه قرن بیست و یکم، (تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1379)
 
 
برخی نظرات دکتر مهدی گلشنی:
• ما علم و فناوری را برای چه می خواهیم و قصد داریم به کجا برسیم و اصلاً طالب چه نوع توسعه ای هستیم خیلی روشن نیست. اینکه آرمانمان چیست، مشخص نیست. بعضی افراد تصور می کنند که برای جبران عقب افتادگی هایمان فقط کافی است علم و فن آوری را از خارج بیاوریم، اما از این واقعیت که علم و فن آوری در یک زمینه فرهنگی مناسب رشد می کند و در یک زمینه فرهنگی مناسب از آن می توان به نحو بهینه استفاده کرد غافلند، از علوم انسانی که فرهنگ زاست و افراد را به مملکت پای بند و هویت را تقویت می کند، غفلت دارند. فقدان تعلق به فرهنگ بومی و احساس حقارت نسبت به غرب است که ما را به این وضع کشانده است. حتی اگر بخواهیم علم و فناوریمان پیشرفت کند باید فرهنگ بومی مان را تقویت کنیم. ( پژوهشگران،12و13/ 1386)
 
• علم معاصر با جنبه های فیزیکی جهان سرو کار داردو از واقعیت های فوق حسّی آن غافل است. این امر سبب شده است که علم نگرشی محدود از واقعیت بدست دهد و علم و محصولات آن نیز به عنوان ابزارهای شیطانی برای انحراف انسان از مسیر تعیین شده به وسیله خداوند، به کار گرفته شود. راه حل قضیه در تغییر جهت و هدف علم است: اینکه چهارچوبی وحدت بخش به کارگیریم تا تمامی سطوح واقعیت و جنبه های حیات انسانی را دربرگیرد. (پژوهشگران ـ 14و15/1387)
 
• تلقی اسلامی از علم، دانش و واقعیت را به تجربه و استدلال نظری محدود نمی کند و مطالعه علمی طبیعت را به تنهایی کامل نمی داند. بلکه با در نظرگرفتن وحی و شهود، جنبه های فیزیکی و معنوی انسان و جهان را نیز درنظربگیرد و مدعی است که واقعیت بیش از آن است که از طریق حواس انسان ها درک شود. (پژوهشگران –14و15/1387)
 
• امروزه ما در دارالاسلام، و از جمله ایران، دانشگاه ها و مراکز تحقیقاتی زیادی داریم، ولی به نظر بنده اهداف کلان روشن در پیش رو نداریم. برای اثبات این ادعا کافی است به شاخص هاس برجستگی علمی در جامعه خود نظرافکنیم. الان مهم ترین شاخص برای پیشرفت علمی ما تعداد مقالات چاپ شده در مجلات نمایه شده توسط ISI یا مجلات علمی- پژوهشی است، بدون اینکه تأثیر علمی این مقالات یا کیفیت آنها مطرح باشد. اما ویژگی این مقالات چیست؟ این مقالات عمدتاً حاشیه زنی بر علم رایج در غرب است مثلاً معادله ای توسط دانشمندی غربی پیشنهاد شده؛ جواب جدیدی برای آن می یابیم؛ ترکیب شیمیایی خاصّی در غرب ساخته شده، اصلاحات جزیی در آن ایجاد می کنیم. بطور خلاصه تفریعات کارهای آنها را انجام می دهیم. گاهی دانشجوی ما بی آنکه سروته قضایا را بفهمد در چرخه ای می افتد که حاصلش تولید مقاله است، نه فهم قضایا. در حال حاضر یکی از اهداف مهّم علم که گسترش مرزهای دانش است با مقاله نویسی، که از نشانه های تولید علم است، خلط شده است. (پژوهشگران- 16و17/1387)
 
• دولت و مجلس و سایر نهادها باید از امکانات مشورتی جامعه علمی بهره بگیرند و علمای ما را از حالت انفعال درآورند. اگر جامعه علمی احساس کند که نظرش مهم است به نحو دیگری عمل می کند. مشکل ما این نیست که متفکر نداریم، چنان که بعضی از خود بزرگ بینان قائلند، بلکه مشکل این است که از متفکران استفاده شایسته نمی شود و آنها به حالت انفعال درآمده اند. اولویت های علمی و تکنولوژی ما را باید جوامع علمی مان تعیین کنند نه بوروکرات ها. اگر ما به سرمایه های داخلی مان توجه بیشتر بکنیم، هم در جذب نیروهای بیرون رفته موفق خواهیم بود و هم تولیدات علمی کشور فزونی خواهد یافت. (پژوهشگران- 16و17/1387)
 
• یکی از مشکلات فرهنگی ما در زمان حاضر عقده حقارتی است که نسبت به غرب وجود دارد. تا برنامه ای ارائه می دهید، می پرسند آیا شبیه آن در غرب نیز هست یا نه؟ اگر این عقده حقارت شکسته نشود، هر قدر برنامه ریزی هم کنیم فایده ای ندارد. احیای هویت ملی باعث می شود که دانشجو به مملکت احساس تعلق کند و اگر هم به دلیلی به خارج رفت برگردد. (پژوهشگران- 16و17/1387)
 
• به نظر بنده نوعی تفکر فرهنگی غلط درباره اهداف برنامه های علم و فناوری عامل عمده در عقب افتادگی جهان اسلام است. مثلاً الآن این تفکر غلط در جهان اسلام رایج است که برای قدرتمند شدن باید فقط تکنولوژی را فراگرفت و لذا بیشتر در مقابل انتقال یا مونتاژ تکنولوژی بوده اند تا نوآوری علمی. سرمایه گذاری ها هم عمدتاً بر روی فناوری ها بوده است. (پژوهشگران- 16و17/1387)
 
• متأسفانه در سال های اخیر عده ای در جهان اسلام، از جمله کشور ما، پاکستان و ترکیه تقصیر عدم رشد علم در جهان اسلام را به گردن دین و تفکر اسلامی انداخته اند. امّا این مغالطه است. آن چیزی که واقعاً تمدن اسلامی را به راه انداخت اصرار قرآن و سنت برمطالعه طبیعت و فهم جهان و به کارگیری درست علم برای آبادانی زمین بود. البته شروع نهضت علمی با ترجمه متون علمی- فلسفی از زبان های دیگر بو ولی خود این کار هم ریشه در قرآن و سنت داشت، چنان که جرج سارتن صریحاً اقرار می کند:
«من بار دیگر می پرسم، چگونه می توان فهم درستی از علم مسلمانان داشت اگر نقل آن حول قرآن را کاملاً درک نکنیم؟».(پژوهشگران- 16و17/1387)
 
• در حال حاضر دو حقیقت روشن پیش روی ما است:
• غرب از نظر علم و صنعت بسیار پیشرفت کرده است و دنیای اسلام عقب مانده است.
 
• غرب در عین ترقی، انسان غربی را در ورطه پوچی انداخته و کل بشریت را در معرض نابودی قرار داده است. کاری که ما باید بکنیم این است که اوّلاً عقب ماندگی خود را جبران کنیم و ثانیاً با احیای معارف اسلامی بشریت را به سوی رفاه و خوشبختی سوق دهیم.
الآن ما در همه ابعاد علم و تکنولوژی عقب هستیم و در این جهات دنبال اخذ آنها از غربیان می باشیم و آنها هم تنها چیزهایی را که مصلحت شان ایجاب می کند در اختیار ما قرار می دهند.
 
• ما باید از همه علوم جهان زیرکانه استفاده کنیم و به علم روز مجهز شویم، ولی نسخه ای که برای کشورمان می پیچیم باید ملّی باشد و در آن، شرایط دینی، ملّی و اجتماعی مان ملحوظ شده باشد. این امر مستلزم حرکتی جهادگونه از طرف جامعه علمی ایران و عزمی قوی در مسئولان کشور است. (پژوهشگران- 16و17/1387(
 
منبع: تابناک
 
  • تاریخ ثبت اطلاعات
    پنج‌شنبه 4 مهر 1387
  • تاریخ ویرایش اطلاعات
    پنج‌شنبه 26 اسفند 1389
  • کد
    114
کاربر گرامی توجه داشته باشید که این بخش صرفا جهت ارائه نظر شما در رابطه با همین مطلب در نظر گرفته شده است. در صورتی که در این رابطه سوالی دارید و یا نیازمند مشاوره هستید از طریق تماس تلفنی و یا بخش مشاوره اقدام نمایید.
نام و نام خانوادگی
پست الکترونیک
نظر
کد امنیتی
فراخوانی مجدد تصویر
نظرات

فاطمه نفری

استاد گلشنی
با سلام واحترام فراوان
من سال 71 دانشجوی کارشناسی فیزیک دانشگاه صنعتی شریف شدم و همان موقع سعادت داشتم که در چند کلاس ذرس شما حضور داشته باشم. الان دانشجوی دکترای فیزیک علوم تحقیقات وهمچنین مدرس فیزیک در دانشگاه ازاد ملایر هستم.علاقمه مند به تهیه ی تمامی کتابهای شما هستم لطفا راهنمایی بفرمایید از کجا تهیه کنم. بسیار ممنون

16 شهریور 1394

اخبار مرتبط